Hồ tiêu là cây trồng chủ lực của nước ta, hiện nay tổng diện tích trồng hồ tiêu cả nước khoảng hơn 130 nghìnha, tập trung chủ yếu ở vùng Đông Nam Bộ và Tây Nguyên với diện tích chiếm trên 95% diện tích trồng hồ tiêu của nước; còn lại trồng rải rác ở các tỉnh Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung. Hồ tiêu là cây trồng mang lại giá trị kinh tế, là một trong những mặt hàng nông sản xuất khẩu chính của nước ta, phát triển đúng hướng, bền vững cây hồ tiêu có ý nghĩa kinh tế lớn, góp phần vào tăng trưởng kinh tế đất nước nói chung, kinh tế của vùng, địa phương nói riêng cũng như đóng góp vào công cuộc xoá đói giảm nghèo, cải thiện đời sống cho bà con nông dân.
Việt Nam luôn giữ vị thế số 1 thế giới về sản xuất và xuất khẩu hồ tiêu. Thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo định hướng Tái cơ cấu ngành nông nghiệp, theo đó, trong giai đoạn 2026-2020 mục tiêu đối với cây hồ tiêu là ổn định diện tích khoảng 98 nghìn ha, tập trung chủ yếu ở các vùng có lợi thế (Đông Nam Bộ, Tây Nguyên) và đầu tư thâm canh nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Năm 2010, diện tích trồng hồ tiêu mới chỉ đạt 51,3 nghìn ha. Tuy nhiên, từ năm 2010 đến 2016, do giá hồ tiêu liên tục tăng cao, người dân tập trung mở rộng diện tích trồng ồ ạt khiến diện tích hồ tiêu trên địa bàn cả nước tăng nhanh, một số địa phương phát triển “nóng” dẫn đến vượt quy hoạch. Năm 2015, diện tích hồ tiêu đạt 101,6 nghìn ha, gần gấp đôi năm 2010. Diện tích hồ tiêu tăng mạnh vào các năm 2017, 2018, cao nhất đạt trên 150 nghìn ha năm 2017, sau đó do giá giảm và không ổn định nên đến năm 2020 còn 131,8 nghìn ha, tăng 30,2 nghìn ha so với năm 2015 và tăng 80,5 nghìn ha so với năm 2010. Trong giai đoạn hồ tiêu được giá, diện tích gieo trồng tăng quá nhanh ngay cả ở những vùng không phù hợp cho cây hồ tiêu phát triển. Hồ tiêu được giá người dân trồng nhiều nhưng sau 3-4 năm mới cho thu hoạch. Khi hồ tiêu cho thu hoạch cũng là thời điểm hồ tiêu rớt giá nên hiệu quả không cao, nông dân bỏ vườn không chăm sóc làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm tiêu, ảnh hưởng đến thương hiệu hồ tiêu Việt Nam trên thị trường nông sản thế giới.
Sản lượng hồ tiêu của Việt Nam chiếm hơn 40% về sản lượng và gần 60% về thị phần xuất khẩu hồ tiêu của thế giới. 95% khối lượng hạt tiêu của Việt Nam dùng cho xuất khẩu, còn lại 5% tiêu thụ ở thị trường trong nước. Giá hồ tiêu đạt cao điểm vào năm 2015 và năm 2016, trung bình ngoại tệ thu về từ 8000-9500USD/tấn hồ tiêu xuất khẩu. Từ sau năm 2016, giá hồ tiêu liên tục lao dốc, nên người trồng hạn chế hoặc không chăm sóc, không phòng trừ sâu bệnh, hệ quả là năng suất, chất lượng kém, hiệu quả thấp. Đến năm 2019-2020, trung bình mỗi tấn hồ tiêu xuất khẩu chỉ thu về 2300- 2500 USD. Với mức giá này, những hộ trồng hồ tiêu gặp rất nhiều khó khăn, thua lỗ, mất khả năng trả nợ các khoản tín dụng đã vay để đầu tư trồng hồ tiêu. Trong những tháng đầu năm 2021, giá hồ tiêu trong nước và giá xuất khẩu liên tục tăng. Hồ tiêu đang dần khởi sắc sau một thời gian dài rớt giá. Đây là tín hiệu đáng mừng cho ngành hồ tiêu nói chung và nông dân sản xuất hồ tiêu nói riêng. Tuy Việt Nam đứng số 1 thế giới về sản xuất hồ tiêu nhưng còn nhiều bất ổn, chưa bền vững. Việt Nam đã xuất khẩu hồ tiêu đến 105 nước và vùng lãnh thổ với kim ngạch xuất khẩu đạt cao nhất năm 2016 với 1.429,2 triệu USD, sau đó giảm dần vào các năm 2017, 2018, 2019 và năm 2020 chỉ đạt 660,6 triệu USD trong khi lượng xuất khẩu đạt cao nhất với 285,3 nghìn tấn.
Hồ tiêu là cây trồng chủ lực mang lại hiệu quả kinh tế cao nếu có hướng phát triển đúng và đảm bảo tính bền vững. Do đó, để phát triển bền vững cây hồ tiêu trước tiên phải quy hoạch vùng trồng và sản xuất nguyên liệu; tập trung vào vùng trồng có lợi thế cho cây hồ tiêu phát triển, giảm diện tích hồ tiêu ở những nơi không phù hợp; từ đó làm cơ sở để quy hoạch mạng lưới sản xuất và chế biến; có cơ chế thích hợp bảo đảm sự gắn bó chặt chẽ giữa chế biến nông sản và sản xuất nguyên liệu, bảo đảm nền tảng vững chắc cho việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng. Bên cạnh đó, cần nâng cao chất lượng hồ tiêu, từ đó nâng cao được giá hồ tiêu xuất khẩu. Giá hồ tiêu phụ thuộc vào chủng loại hạt cũng như chất lượng của hạt, nên để nâng cao giá bán cho hồ tiêu, biện pháp cốt lõi nằm ở khâu trồng trọt và khâu sau thu hoạch. Tập trung vào vùng nguyên liệu, chặt bỏ cây già cỗi cho năng suất thấp, không trồng mới ở những diện tích tiêu bị chết, tập trung chăm sóc cây cho năng suất và chất lượng cao. Ngành nông nghiệp phải tập trung làm ngay công tác về giống tiêu, chọn ra được những giống tốt để công nhận, tìm ra những quy trình canh tác chuẩn cho từng tiểu vùng sinh thái. Hồ tiêu đảm bảo thu hoạch đúng thời điểm khi tiêu chín đều, công tác bảo quản sau thu hoạch được đảm bảo để hồ tiêu không bị tổn thất, giữ được chất lượng tốt. Để hồ tiêu được giá, tránh cung vượt cầu, các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu hồ tiêu phải đa dạng sản phẩm tiêu chế biến. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật, chuẩn hóa quy trình canh tác, liên kết sản xuất hồ tiêu theo hướng nông nghiệp sạch là hướng đi tất yếu để phát triển cây hồ tiêu bền vững ở Việt Nam.