Từ sổ giấy đến dữ liệu số: Cuộc chuyển mình của ngành Thống kê

Lịch sử phát triển của thống kê luôn gắn liền với sự phát triển của phương thức thu thập và xử lý thông tin. Có một thời, hình ảnh quen thuộc của người làm thống kê là những cuốn sổ giấy, những tập phiếu điều tra dày cộp và những bảng tổng hợp được lập thủ công. Trong nhiều thập kỷ, phương thức đó đã góp phần tạo nên những bộ số liệu quan trọng phục vụ quản lý, điều hành và phát triển đất nước.

Tuy nhiên, khi dữ liệu trở thành nguồn lực chiến lược của nền kinh tế số, phương thức sản xuất thông tin thống kê cũng đứng trước yêu cầu đổi mới sâu sắc. Cuộc chuyển đổi của ngành Thống kê hôm nay không chỉ là thay những cuốn sổ giấy bằng thiết bị điện tử mà là chuyển từ tư duy xử lý thông tin sang tư duy quản trị dữ liệu. Đây cũng là một trong những định hướng lớn của Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Chuyển đổi số đang làm thay đổi toàn bộ quy trình sản xuất thông tin thống kê.

Nếu như trước đây, điều tra viên phải ghi chép trên phiếu giấy, sau đó thực hiện nhập tin, kiểm tra và tổng hợp qua nhiều công đoạn thì hiện nay, phần lớn các cuộc điều tra đã được thực hiện bằng phiếu điều tra điện tử trên máy tính bảng (CAPI), Webform và các nền tảng số khác.

Việc số hóa quy trình thu thập thông tin không chỉ giúp rút ngắn thời gian điều tra mà còn nâng cao chất lượng dữ liệu ngay từ đầu vào. Các lỗi logic có thể được phát hiện và xử lý ngay trong quá trình thu thập, giảm đáng kể sai sót do nhập liệu thủ công, đồng thời tiết kiệm chi phí in ấn, lưu trữ và xử lý thông tin.

Điểm đến của chuyển đổi số không phải là thay đổi công cụ mà là xây dựng nền quản trị dữ liệu hiện đại.

Cùng với đổi mới phương thức thu thập thông tin, ngành Thống kê đang từng bước chuyển từ mô hình quản lý dữ liệu phân tán sang quản trị dữ liệu tập trung. Theo định hướng của Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam, hệ thống cơ sở dữ liệu thống kê tập trung sẽ từng bước được hình thành trên cơ sở tăng cường kết nối, chia sẻ và tích hợp dữ liệu giữa các bộ, ngành và địa phương.

Đây là nền tảng để dữ liệu không chỉ được lưu trữ mà còn được khai thác hiệu quả phục vụ phân tích, dự báo và hoạch định chính sách. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối, quá trình sản xuất thông tin thống kê cũng sẽ chuyển mạnh từ tổng hợp số liệu sang khai thác dữ liệu, phù hợp với xu hướng phát triển của các cơ quan thống kê hiện đại trên thế giới.

Chuyển đổi số đang mở rộng giá trị của thông tin thống kê đối với toàn xã hội.

Không chỉ thay đổi cách thu thập và xử lý dữ liệu, công nghệ số còn làm thay đổi phương thức phổ biến và khai thác thông tin thống kê. Các nền tảng số giúp thông tin được công bố nhanh hơn, minh bạch hơn và dễ tiếp cận hơn đối với người dân, doanh nghiệp, các nhà nghiên cứu và các cơ quan quản lý.

Đồng thời, việc kết nối giữa dữ liệu điều tra thống kê, dữ liệu hành chính và các nguồn dữ liệu mới đang tạo điều kiện để hình thành hệ sinh thái dữ liệu thống kê ngày càng phong phú. Đây là cơ sở để nâng cao chất lượng phân tích, dự báo và cung cấp ngày càng nhiều giá trị gia tăng từ dữ liệu thống kê.

Con người là yếu tố quyết định thành công của quá trình chuyển đổi số ngành Thống kê.

Công nghệ có thể làm thay đổi công cụ làm việc nhưng không thể thay thế vai trò của con người. Chuyển đổi số đặt ra yêu cầu mới đối với đội ngũ cán bộ thống kê ở tất cả các cấp. Bên cạnh kiến thức chuyên môn truyền thống, người làm thống kê cần từng bước được trang bị năng lực về quản trị dữ liệu, phân tích dữ liệu, công nghệ số, an toàn thông tin và khai thác các nguồn dữ liệu mới.

Vì vậy, đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực số cần được coi là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của quá trình hiện đại hóa thống kê. Một hạ tầng công nghệ hiện đại chỉ có thể phát huy hiệu quả khi đi cùng với đội ngũ cán bộ có tư duy số, làm chủ dữ liệu và sẵn sàng thích ứng với những phương thức sản xuất thông tin thống kê mới.

Chuyển đổi số của ngành Thống kê là một bước đi quan trọng trong quá trình xây dựng nền quản trị quốc gia dựa trên dữ liệu.

Trong bối cảnh dữ liệu ngày càng trở thành nguồn lực chiến lược của nền kinh tế số, hiện đại hóa hoạt động thống kê không còn là yêu cầu riêng của ngành Thống kê mà đã trở thành một phần của quá trình xây dựng Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

Từ những cuốn sổ giấy của nhiều thập kỷ trước đến những cơ sở dữ liệu số của hôm nay là một hành trình đổi mới không ngừng của ngành Thống kê Việt Nam. Nhưng đích đến của quá trình chuyển đổi không chỉ là thay đổi công cụ làm việc mà là xây dựng một nền thống kê số, nơi dữ liệu được thu thập, kết nối, phân tích và chia sẻ như một nguồn lực phục vụ quản trị quốc gia và phát triển đất nước. Đó cũng chính là con đường để thống kê Việt Nam hội nhập với xu thế phát triển của các cơ quan thống kê hiện đại trên thế giới và hiện thực hóa Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam đến năm 2045.

                                  Tổ Truyền thông và Thư viện, Văn phòng Cục Thống kê