Mỗi thời kỳ phát triển của đất nước đều đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác thống kê. Nếu trong giai đoạn đầu của quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nhiệm vụ trọng tâm là thu thập và phản ánh thực trạng kinh tế – xã hội, thì trong thời đại số ngày nay, yêu cầu đã vượt xa việc cung cấp những con số đơn thuần. Xã hội cần những thông tin ngày càng đầy đủ hơn, nhanh hơn, chính xác hơn và có khả năng hỗ trợ dự báo, hoạch định chính sách cũng như quản trị phát triển. Đó chính là lý do Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2045 được ban hành, mở ra một chặng đường đổi mới toàn diện cho ngành Thống kê.

Mỗi quốc gia phát triển đều có một nền thống kê phát triển tương xứng. Điều này không phải ngẫu nhiên. Trong thế giới hiện đại, dữ liệu và thông tin thống kê đã trở thành nền tảng quan trọng của quản trị quốc gia, hoạch định chính sách và điều hành phát triển. Khi các quyết định ngày càng đòi hỏi phải dựa trên bằng chứng, vai trò của thống kê không còn dừng lại ở việc phản ánh thực trạng mà đã trở thành một trong những yếu tố góp phần tạo nên năng lực cạnh tranh của quốc gia. Chính vì vậy, Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2045 không chỉ đặt ra các mục tiêu trước mắt mà còn hướng tới một khát vọng lớn hơn: xây dựng nền thống kê hiện đại, tiên tiến và từng bước đạt trình độ hàng đầu trong khu vực.

Trong nhiều năm, khi nói đến phát triển, người ta thường nghĩ đến tốc độ tăng trưởng kinh tế, quy mô sản xuất hay mức thu nhập của người dân. Tuy nhiên, thực tiễn phát triển của thế giới cho thấy tăng trưởng kinh tế không phải là thước đo duy nhất của sự tiến bộ. Một nền kinh tế có thể tăng trưởng nhanh nhưng vẫn đối mặt với những thách thức về môi trường, tài nguyên, biến đổi khí hậu, chất lượng cuộc sống hay bất bình đẳng xã hội. Chính vì vậy, phát triển bền vững đã trở thành mục tiêu chung của cộng đồng quốc tế, hướng tới sự cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường. Để thực hiện được mục tiêu đó, một câu hỏi quan trọng được đặt ra: làm thế nào để biết chúng ta đang phát triển bền vững hay không?

Trong nền kinh tế toàn cầu, các quốc gia không chỉ cạnh tranh bằng nguồn vốn, công nghệ hay chất lượng nguồn nhân lực. Một yếu tố ngày càng quan trọng nhưng ít được nhìn thấy hơn chính là chất lượng của hệ thống thông tin thống kê. Trước khi đưa ra quyết định đầu tư vào một quốc gia, các tổ chức quốc tế, nhà đầu tư và các đối tác phát triển thường tiếp cận quốc gia đó thông qua các số liệu thống kê. Những con số phản ánh quy mô nền kinh tế, năng suất lao động, cơ cấu ngành, chất lượng nguồn nhân lực hay mức sống của người dân chính là "tấm danh thiếp" đầu tiên của một quốc gia trong quá trình hội nhập. Vì vậy, năng lực thống kê quốc gia ngày nay không chỉ là vấn đề chuyên môn mà đã trở thành một phần của năng lực cạnh tranh quốc gia.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng, thông tin thống kê không còn chỉ phục vụ nhu cầu quản lý trong phạm vi một quốc gia mà còn trở thành ngôn ngữ chung để các quốc gia kết nối, hợp tác và so sánh với nhau. Những chỉ tiêu về tăng trưởng kinh tế, lao động, dân số, môi trường hay phát triển bền vững không chỉ phản ánh thực trạng của từng quốc gia mà còn là cơ sở để đánh giá vị thế và mức độ phát triển trong bối cảnh quốc tế. Chính vì vậy, việc hội nhập với các chuẩn mực thống kê quốc tế đã trở thành một yêu cầu tất yếu đối với quá trình phát triển của ngành Thống kê Việt Nam.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế số, nhu cầu khai thác thông tin không chỉ dừng lại ở các chỉ tiêu thống kê truyền thống mà ngày càng đòi hỏi phải gắn với yếu tố không gian và vị trí địa lý. Chính vì vậy, việc tích hợp dữ liệu địa không gian vào hoạt động thống kê đang trở thành xu hướng phát triển quan trọng của các hệ thống thống kê hiện đại trên thế giới.

Trong nhiều thập kỷ, điều tra thống kê là phương thức chủ yếu để thu thập thông tin phục vụ biên soạn các chỉ tiêu kinh tế – xã hội. Những cuộc điều tra quy mô lớn đã cung cấp nguồn dữ liệu quan trọng giúp phản ánh thực trạng của đất nước, phục vụ công tác quản lý, điều hành và hoạch định chính sách. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của công nghệ số và quá trình số hóa các hoạt động quản lý nhà nước, một câu hỏi ngày càng được đặt ra rõ hơn: liệu mọi thông tin cần thiết đều phải được thu thập thông qua các cuộc điều tra mới?

Vì sao cùng một thông tin người dân hoặc doanh nghiệp đôi khi phải cung cấp cho nhiều cơ quan khác nhau? Vì sao nhiều dữ liệu đã tồn tại trong hệ thống quản lý nhà nước nhưng vẫn cần được thu thập lại thông qua các cuộc điều tra? Những câu hỏi đó đang đặt ra yêu cầu phải đổi mới phương thức tạo lập và khai thác thông tin trong hoạt động quản lý cũng như trong công tác thống kê. Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ, dữ liệu hành chính ngày càng được nhìn nhận như một nguồn lực quan trọng mở ra bước chuyển mới cho hoạt động thống kê.