Đưa dữ liệu địa không gian vào thống kê – Nhu cầu của quản trị hiện đại và phát triển dựa trên dữ liệu

Trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế số, nhu cầu khai thác thông tin không chỉ dừng lại ở các chỉ tiêu thống kê truyền thống mà ngày càng đòi hỏi phải gắn với yếu tố không gian và vị trí địa lý. Chính vì vậy, việc tích hợp dữ liệu địa không gian vào hoạt động thống kê đang trở thành xu hướng phát triển quan trọng của các hệ thống thống kê hiện đại trên thế giới.

Dữ liệu địa không gian cho phép gắn thông tin thống kê với một địa điểm hoặc khu vực cụ thể trên bản đồ. Thông qua đó, các số liệu kinh tế – xã hội không chỉ phản ánh quy mô, cơ cấu hay xu hướng biến động mà còn cho thấy sự phân bố theo không gian, giúp nhận diện rõ hơn những khác biệt giữa các vùng, địa phương và khu vực dân cư.

Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định nhiệm vụ hiện đại hóa hoạt động thống kê, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và phát triển các nguồn dữ liệu mới. Trong đó, việc tăng cường sử dụng dữ liệu địa không gian được xem là một trong những hướng đi quan trọng nhằm nâng cao chất lượng thông tin thống kê và hỗ trợ quản trị quốc gia dựa trên dữ liệu.

Nâng cao hiệu quả quản lý và hoạch định chính sách

Đối với các cơ quan quản lý nhà nước, dữ liệu địa không gian giúp nâng cao khả năng phân tích và giám sát tình hình phát triển kinh tế – xã hội theo từng địa bàn cụ thể.

Khi kết hợp dữ liệu thống kê với bản đồ số, các nhà quản lý có thể đánh giá trực quan hơn sự phân bố dân cư, lao động, hạ tầng, dịch vụ công, hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc các hiện tượng kinh tế – xã hội khác. Điều này hỗ trợ hiệu quả cho công tác quy hoạch phát triển, phân bổ nguồn lực, đầu tư công, phòng chống thiên tai, ứng phó với biến đổi khí hậu và xây dựng các chính sách phát triển vùng.

Việc sử dụng dữ liệu địa không gian cũng góp phần tăng cường khả năng phối hợp và chia sẻ thông tin giữa các bộ, ngành và địa phương, tạo nền tảng cho xây dựng hệ sinh thái dữ liệu quốc gia đồng bộ và liên thông.

Hỗ trợ doanh nghiệp trong hoạt động sản xuất, kinh doanh

Đối với doanh nghiệp, dữ liệu địa không gian ngày càng trở thành nguồn thông tin quan trọng phục vụ hoạt động đầu tư và sản xuất kinh doanh.

Thông qua việc kết hợp dữ liệu thống kê với thông tin vị trí địa lý, doanh nghiệp có thể phân tích thị trường, xác định khu vực có tiềm năng phát triển, đánh giá khả năng tiếp cận khách hàng, lựa chọn địa điểm đầu tư hoặc tối ưu hóa mạng lưới phân phối hàng hóa và dịch vụ.

Trong nhiều lĩnh vực như bán lẻ, logistics, bất động sản, du lịch, nông nghiệp hay tài chính – ngân hàng, dữ liệu địa không gian đang được sử dụng rộng rãi để hỗ trợ ra quyết định dựa trên bằng chứng và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Tạo điều kiện cho nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo

Đối với giới học thuật và các cơ sở nghiên cứu, dữ liệu địa không gian mở ra khả năng phân tích sâu hơn các hiện tượng kinh tế, xã hội và môi trường.

Việc tích hợp dữ liệu thống kê với dữ liệu không gian cho phép nghiên cứu các mối liên hệ giữa dân số, việc làm, giáo dục, y tế, môi trường, đô thị hóa hoặc biến đổi khí hậu theo từng khu vực địa lý cụ thể. Điều này giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu, hỗ trợ xây dựng các mô hình dự báo và cung cấp bằng chứng khoa học phục vụ hoạch định chính sách.

Đây cũng là nền tảng quan trọng thúc đẩy các hoạt động nghiên cứu liên ngành trong thời đại dữ liệu số.

Mở rộng khả năng tiếp cận thông tin cho truyền thông và người dân

Việc sử dụng dữ liệu địa không gian không chỉ mang lại lợi ích cho cơ quan quản lý và giới chuyên môn mà còn giúp thông tin thống kê trở nên trực quan và dễ tiếp cận hơn đối với truyền thông và người dân.

Các bản đồ tương tác, hệ thống thông tin trực tuyến và các sản phẩm trực quan hóa dữ liệu giúp người sử dụng dễ dàng tìm kiếm, khai thác và hiểu rõ hơn các thông tin về dân số, kinh tế, xã hội hoặc môi trường tại khu vực mình quan tâm.

Đối với các cơ quan báo chí và truyền thông, dữ liệu địa không gian tạo điều kiện để xây dựng các sản phẩm báo chí dữ liệu (data journalism) có tính trực quan cao, góp phần nâng cao hiệu quả truyền thông chính sách và phổ biến thông tin thống kê.

Đối với người dân, việc tiếp cận các thông tin thống kê gắn với địa bàn cư trú giúp nâng cao khả năng tham gia giám sát xã hội, đồng thời hỗ trợ việc đưa ra các quyết định liên quan đến học tập, việc làm, đầu tư và đời sống.

Nền tảng của hệ thống thống kê hiện đại

Để phát triển thống kê địa không gian, ngành Thống kê đang từng bước tăng cường tư liệu hóa dữ liệu, chuẩn hóa các nguồn thông tin, nâng cấp hạ tầng số và thúc đẩy kết nối với các hệ thống dữ liệu quốc gia.

Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan thống kê, cơ quan quản lý dữ liệu địa lý, các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng người sử dụng dữ liệu.

Trong dài hạn, việc tích hợp dữ liệu địa không gian với dữ liệu thống kê sẽ góp phần hình thành hệ thống thông tin thống kê hiện đại, đa chiều và có khả năng hỗ trợ ra quyết định ở mọi cấp độ.

Trong kỷ nguyên số, việc đưa dữ liệu địa không gian vào hoạt động thống kê không còn là một lựa chọn mang tính kỹ thuật mà đang trở thành yêu cầu tất yếu của quản trị hiện đại và phát triển dựa trên dữ liệu.

Không chỉ phục vụ công tác quản lý nhà nước, dữ liệu địa không gian còn mang lại giá trị cho doanh nghiệp, giới nghiên cứu, cơ quan truyền thông và người dân. Việc phát triển thống kê địa không gian sẽ góp phần nâng cao chất lượng thông tin thống kê, mở rộng khả năng khai thác dữ liệu và hỗ trợ hiệu quả hơn cho quá trình phát triển kinh tế – xã hội của đất nước trong những thập niên tới.

                                     Tổ Truyền thông và Thư viện, Văn phòng Cục Thống kê