Big Data – Nền tảng đổi mới trong hoạt động thống kê hiện đại của Cục Thống kê, Bộ Tài chính

Trong kỷ nguyên chuyển đổi số, dữ liệu đã trở thành “nguồn tài nguyên mới” của nền kinh tế. Đối với ngành Thống kê, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ và Dữ liệu lớn (Big Data) mở ra cơ hội to lớn để đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng và tính kịp thời của thông tin thống kê phục vụ quản lý, điều hành phát triển kinh tế – xã hội.

Trước đây, hoạt động thống kê chủ yếu dựa trên phương pháp thủ công – thu thập, tổng hợp và báo cáo định kỳ. Giờ đây, với Big Data, nghiệp vụ thống kê đang chuyển mình mạnh mẽ sang mô hình thống kê hiện đại, nơi dữ liệu được cập nhật liên tục, phân tích tự động và khai thác theo thời gian thực. Hệ thống công nghệ mới giúp rút ngắn thời gian điều tra, tăng độ chính xác của thông tin và giảm sai lệch trong quá trình tổng hợp.

Các nước tiên tiến trên Thế giới đã có nhiều nghiên cứu, sử dụng Bigdata trong công tác thống kê của một lĩnh vực như: Ứng dụng dữ liệu từ các nhà mạng để ước tính biến động dân cư và du lịch nội địa; Khai thác dữ liệu từ sàn thương mại điện tử để ước tính doanh thu bán lẻ; Khai thác dữ liệu qua ảnh viễn thám, các hệ thống cảm biến quan sát; Phân tích xu hướng kinh tế – xã hội thông qua dữ liệu báo chí, mạng xã hội…

Nền tảng dữ liệu thống kê quốc gia đang được Cục Thống kê xây dựng theo hướng tích hợp, mở và thông minh. Hồ dữ liệu (data lake) được xem là trung tâm của hệ thống này – nơi lưu trữ và xử lý dữ liệu thô ở quy mô lớn, phục vụ nhiều mục đích phân tích khác nhau. Dữ liệu không chỉ đến từ điều tra truyền thống mà còn từ các nguồn hành chính, doanh nghiệp và nền tảng số. Khi kết hợp cùng các công cụ phân tích dữ liệu tiên tiến, hệ thống cho phép phát hiện xu hướng, mô hình hóa hành vi kinh tế và hỗ trợ ra quyết định chính sách dựa trên bằng chứng.

Đến nay, Cục Thống kê đã có 2 nghiên cứu về Bigdata phục vụ công tác thống kê, đó là: i) thu thập tự động dữ liệu trên các trang web thương mại điện tử để tính chỉ số giá tiêu dùng (CPI) so sánh với dữ liệu theo phương pháp truyền thống; ii) thu thập tự động dữ liệu trên các trang web bất động sản kết hợp nguồn dữ liệu thuế giao dịch bất động sản để tính chỉ số giá bất động sản. Kết quả của các nghiên cứu bước đầu xác định được xu hướng biến động dữ liệu và các chỉ số giá đó.

Để vận hành hệ thống dữ liệu lớn, Cục Thống kê đã chú trọng đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin hiện đại, bảo đảm tốc độ, an toàn và khả năng mở rộng. Các máy chủ, tường lửa, thiết bị mạng được nâng cấp đồng bộ, mạng truyền dữ liệu tốc độ cao kết nối thông suốt với các đơn vị trực thuộc Bộ Tài chính. Cùng với đó, hệ thống lưu trữ và chia sẻ dữ liệu nội bộ được cải tiến theo hướng điện toán đám mây, giúp cán bộ thống kê có thể truy cập và làm việc trực tuyến, giảm phụ thuộc vào quy trình giấy tờ truyền thống.

Song song với việc phát triển công nghệ, công tác đảm bảo an toàn và bảo mật dữ liệu được coi là ưu tiên hàng đầu. Cục Thống kê đã ban hành kế hoạch triển khai các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, thành lập tổ chuyên trách về an toàn thông tin và tổ chức các lớp tập huấn, diễn tập an ninh mạng định kỳ. Mục tiêu là đảm bảo dữ liệu thống kê – vốn chứa nhiều thông tin nhạy cảm về kinh tế, xã hội – luôn được bảo vệ tuyệt đối, đồng thời tuân thủ nghiêm quy định pháp luật và tiêu chuẩn quốc tế.

Yếu tố con người cũng được đặc biệt chú trọng. Hàng trăm cán bộ, công chức trong ngành đã tham gia các khóa học về chuyển đổi số, an toàn thông tin và phân tích dữ liệu. Việc đào tạo không chỉ tập trung vào kỹ năng sử dụng công nghệ, mà còn hướng đến thay đổi tư duy làm việc – từ “thu thập và báo cáo” sang “phân tích và dự báo”. Đây là bước chuyển quan trọng để xây dựng đội ngũ thống kê chuyên nghiệp, thích ứng với môi trường dữ liệu lớn.

Tuy vậy, việc triển khai Big Data trong thống kê cũng đặt ra không ít thách thức ở các yếu tố như: phạm vi đầy đủ của nguồn dữ liệu; việc xác định nội hàm nguồn dữ liệu phù hợp với chỉ tiêu thống kê cần tính toán, biên soạn; lựa chọn công nghệ phù hợp với loại dữ liệu cần khai thác. Nguồn lực nhân sự còn hạn chế trong khi khối lượng công việc và dữ liệu ngày càng tăng. Để khắc phục, Cục Thống kê đang xây dựng quy trình làm việc linh hoạt hơn, ưu tiên các nhiệm vụ trọng tâm theo từng giai đoạn, đồng thời tăng cường phối hợp nội bộ và kết nối với các cơ quan, đơn vị liên quan.

Có thể nói, Big Data đang trở thành động lực cốt lõi giúp Cục Thống kê hiện đại hóa toàn diện quy trình thống kê nhà nước. Khi dữ liệu được xử lý và phân tích theo thời gian thực, cơ quan thống kê không chỉ dừng ở việc ghi nhận con số quá khứ mà còn đóng vai trò cung cấp thông tin chiến lược, hỗ trợ hoạch định chính sách, dự báo xu hướng và quản trị rủi ro kinh tế.

Việc ứng dụng Big Data không chỉ giúp nâng cao chất lượng thông tin thống kê mà còn góp phần quan trọng trong quá trình chuyển đổi số ngành Tài chính, hướng tới một nền quản trị dữ liệu hiện đại, minh bạch và hiệu quả. Với định hướng đúng đắn và quyết tâm đổi mới, Cục Thống kê đang từng bước khẳng định vị thế là trung tâm dữ liệu chiến lược của Bộ Tài chính – nơi dữ liệu được biến thành tri thức, và tri thức được chuyển hóa thành hành động phục vụ phát triển bền vững đất nước.