Năm 2020 là một năm đầy khó khăn đối với sản xuất nông nghiệp: Biến đổi khí hậu, diễn biến phức tạp và khó lường của thiên tai trên phạm vi cả nước, trong đó vùng Đồng bằng sông Cửu long chịu ảnh hưởng nặng nề, gay gắt và dai dẳng nhất về tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn; khu vực Trung Bộ đối mặt với nắng nóng, hạn hán gay gắt; Bắc Bộ cũng đối mặt với những đợt nắng nóng kỷ lục.
Nhờ chủ động bám sát thực tiễn để có những giải pháp kịp thời, trên cơ sở tổng kết kinh nghiệm trong chỉ đạo sản xuất nông nghiệp đã điều chỉnh thời vụ gieo cấy sớm hơn từ 10-20 ngày đối với vùng có nguy cơ bị tác động của hạn, mặn (tập trung chủ yếu ở 5 tỉnh ven biển); chủ động chuyển đổi hoặc cắt giảm diện tích có nguy cơ rủi ro cao; vận hành đồng loạt hệ thống thủy nông để ngăn mặn, giữ ngọt hiệu quả đồng thời chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hướng tích cực, gieo trồng giống lúa mới cho giá trị kinh tế cao dần thay thế giống lúa truyền thống. Nhờ vậy, mặc dù điều kiện thời tiết không thuận lợi nhưng sản xuất lúa vẫn được mùa, năng suất lúa các vụ đông xuân, vụ mùa và thu đông năm 2020 ước tính đều tăng so với năm 2019. Đặc biệt, vụ đông xuân năm nay là một vụ lúa thắng lợi với năng suất đạt 66,4 tạ/ha, tăng 0,9 tạ/ha so với vụ đông xuân năm 2019 nhưng do diện tích thu hoạch đạt 2.993,5 nghìn ha, giảm 130,6 nghìn ha so với năm 2019 nên sản lượng đạt 19,9 triệu tấn, giảm 593,5 nghìn tấn.
Lúa đông xuân được mùa chủ yếu ở các địa phương phía Nam. Nắm bắt trước tình hình hạn hán, nhiễm mặn nên các địa phương đã cắt giảm diện tích xuống giống và sử dụng các loại giống lúa ít bị nhiễm sâu bệnh, cho năng suất cao nên năng suất lúa đông xuân năm 2020 tăng so với vụ đông xuân năm trước. Năng suất lúa đông xuân tại các địa phương phía Nam đạt 68,5 tạ/ha, tăng 1,6 tạ/ha so với vụ đông xuân năm trước; diện tích gieo trồng đạt 1.926,3 nghìn ha, giảm 81 nghìn ha so với cùng kỳ năm 2019, trong đó diện tích cho thu hoạch đạt 1.896,9 nghìn ha, giảm 110,3 nghìn ha; sản lượng đạt 13 triệu tấn, giảm 440 nghìn tấn. Năng suất lúa đông xuân vùng Đồng bằng sông Cửu Long đạt cao nhất cả nước với 69,7 tạ/ha, tăng 1,9 tạ/ha; diện tích xuống giống lúa đông xuân đạt 1.546,5 nghìn ha, giảm 58,2 nghìn ha; sản lượng đạt 10,57 triệu tấn, giảm 306,2 nghìn tấn. Một số tỉnh có năng suất lúa đông xuân tăng so với cùng kỳ năm trước như Vĩnh Long tăng 6,1 tạ/ha; Kiên Giang tăng 4,4 tạ/ha; Cà Mau tăng 4,9 tạ/ha; Hậu Giang tăng 3,2 tạ/ha.
Với xu hướng chung là giảm diện tích gieo trồng do chuyển đổi mục đích sử dụng đất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, chuyển đổi mùa vụ gặp khó khăn do ảnh hưởng của thời tiết nhưng năng suất vụ hè thu năm nay ước tính vẫn tăng so với vụ hè thu năm trước. Năng suất lúa hè thu ước tính đạt 55,7 tạ/ha, tăng 0,9 tạ/ha, là mức năng suất cao nhất kể từ năm 2015;diện tích gieo trồng lúa hè thu ước tính đạt 1.944,8 nghìn ha, giảm 64,8 nghìn ha và bằng 96,8% so với vụ hè thu năm 2019. Tính đến ngày 15/9/2020, các địa phương đã thu hoạch được1.618,7nghìn ha lúa hè thu, chiếm 83,2% diện tích gieo cấy và bằng 91,7% cùng kỳ năm trước; sản lượng ước tính đạt 10,83 triệu tấn, giảm 119,3 nghìn tấn. Trong đó vùng Đồng bằng sông Cửu Long thu hoạch 1.272,1nghìn ha, chiếm 83,5% diện tích gieo cấy và bằng 90,3% so cùng kỳ năm trước, năng suất đạt 56,2 tạ/ha, tăng 0,9 tạ/ha bằng 101,7%; sản lượng ước đạt 8,57 triệu tấn, giảm 110,7 nghìn tấn.
Đối với vụ mùa, diện tích thu hoạch của các địa phương phía Bắc ước tính đạt 58,8 nghìn ha, chiếm 5,6% diện tích gieo trồng và bằng 60% so với cùng kỳ năm trước; năng suất ước tính đạt khoảng 51,3 tạ/ha, tăng 0,3 tạ/ha. Diện tích gieo cấy lúa mùa năm nay đạt thấp chủ yếu do chuyển đổi sang đất phi nông nghiệp để xây dựng các công trình thủy lợi, cơ sở hạ tầng, chuyển sang cây trồng khác và nuôi trồng thủy sản hoặc không sản xuất do một số nguyên nhân như thiếu lao động, hiệu quả sản xuất thấp và một phần diện tích đất xen kẹt giữa các khu dân cư với khu công nghiệp, làng nghề nên không gieo cấy được.
Tiến độ sản xuất lúa thu đông thấp hơn cùng kỳ năm trước do ảnh hưởng dây chuyền từ vụ hè thu sản xuất muộn, nhiều diện tích không đủ thời vụ sản xuất nên bà con nông dân tạm cho đất nghỉ ngơi, mở ruộng đón phù sa chuẩn bị cho vụ đông xuân sắp tới. Bên cạnh đó, do lo ngại về tình hình hạn mặn, hàm lượng phèn trong đất vẫn cao, không đảm bảo cho sản xuất nên một số địa phương (Bến Tre, Tiền Giang, Trà Vinh) đã chỉ đạo cắt bớt diện tích lúa thu đông. Trong vụ sản xuất lúa thu đông năm nay, các giống lúa được nông dân ưa chuộng gieo sạ như: OM 5451, OM 4218, IR 50404, Jasmine 85,… Hiện nay, lúa thu đông chủ yếu đang ở giai đoạn trổ đều và bắt đầu thu hoạch./.