Dữ liệu thống kê và vai trò trong xây dựng Chính phủ số

Trong tiến trình chuyển đổi số, nhiều người thường hình dung Chính phủ số qua những cổng dịch vụ công trực tuyến, các nền tảng số hay những ứng dụng công nghệ hiện đại. Đó là những biểu hiện dễ nhận thấy của quá trình chuyển đổi. Nhưng phía sau mọi hệ thống công nghệ ấy còn có một nền tảng quan trọng hơn: dữ liệu. Công nghệ giúp Chính phủ vận hành nhanh hơn, còn dữ liệu giúp Chính phủ có ra được những quyết định đúng đắn hay không. Vì vậy, nền tảng sâu xa của Chính phủ số không phải chỉ là công nghệ, mà là một hệ thống dữ liệu đầy đủ, chính xác, kịp thời và đáng tin cậy.

Trong bối cảnh yêu cầu quản trị quốc gia ngày càng cao, chất lượng dữ liệu đang trở thành yếu tố quyết định năng lực điều hành của mỗi quốc gia. Một Chính phủ có thể đầu tư những hệ thống công nghệ hiện đại nhất, nhưng nếu thiếu dữ liệu phản ánh đúng thực tiễn thì các quyết sách vẫn có nguy cơ dựa trên những nhận định chưa đầy đủ. Chính vì vậy, nhiều quốc gia trên thế giới đang chuyển từ mô hình quản lý dựa trên kinh nghiệm sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu và bằng chứng.

Bản chất của Chính phủ số là xây dựng một nền quản trị dựa trên dữ liệu.

Mọi hoạt động quản lý nhà nước đều gắn với việc ra quyết định. Từ xây dựng chiến lược phát triển kinh tế, phân bổ nguồn lực đầu tư, quản lý thị trường lao động, bảo đảm an sinh xã hội đến ứng phó với thiên tai, dịch bệnh hay các biến động của nền kinh tế, mỗi quyết định chỉ thực sự hiệu quả khi được xây dựng trên cơ sở những thông tin khách quan và đáng tin cậy.

Trong môi trường số, tốc độ xử lý công việc ngày càng được rút ngắn, nhưng điều đó chỉ có ý nghĩa khi đi cùng với chất lượng của thông tin đầu vào. Một quyết định được ban hành nhanh nhưng dựa trên dữ liệu chưa đầy đủ vẫn có thể dẫn đến những hệ quả không mong muốn. Vì vậy, dữ liệu không chỉ hỗ trợ quản lý mà đã trở thành nền tảng của quản trị hiện đại.

Dữ liệu thống kê chính thức là một trong những nguồn thông tin quan trọng của Chính phủ số.

Giữa rất nhiều nguồn dữ liệu đang được tạo ra mỗi ngày, dữ liệu thống kê có vai trò đặc biệt bởi đây là nguồn thông tin được thu thập, xử lý và công bố theo phương pháp luận thống nhất, bảo đảm tính khách quan, độ tin cậy và khả năng so sánh theo thời gian cũng như giữa các địa phương, các ngành và với quốc tế.

Thông qua hệ thống chỉ tiêu thống kê, các cơ quan quản lý có thể theo dõi toàn diện tình hình dân số, lao động, sản xuất, đầu tư, thương mại, thu nhập, mức sống dân cư và nhiều lĩnh vực kinh tế – xã hội khác. Những con số thống kê không chỉ phản ánh thực trạng mà còn giúp nhận diện xu hướng phát triển, đánh giá kết quả thực hiện chính sách và phát hiện kịp thời những vấn đề cần điều chỉnh.

Giá trị lớn nhất của dữ liệu thống kê là cung cấp bức tranh tổng thể về sự phát triển của đất nước.

Trong khi nhiều nguồn dữ liệu hành chính chỉ phản ánh hoạt động của từng ngành hoặc từng lĩnh vực, thống kê chính thức hướng tới việc mô tả toàn diện các hiện tượng kinh tế – xã hội trên phạm vi cả nước theo những chuẩn mực thống nhất. Nhờ đó, các cơ quan quản lý có thể nhìn nhận đầy đủ hơn về mối liên hệ giữa các lĩnh vực, đánh giá tác động của chính sách và đưa ra những quyết định dựa trên bằng chứng thay vì cảm tính.

Đó cũng là lý do dữ liệu thống kê luôn giữ vai trò quan trọng trong quá trình xây dựng các chiến lược phát triển, kế hoạch đầu tư công, chính sách an sinh xã hội và nhiều quyết sách lớn của quốc gia.

Hiện đại hóa thống kê là một trong những điều kiện để xây dựng Chính phủ số thành công.

Yêu cầu của Chính phủ số không chỉ là có nhiều dữ liệu hơn mà còn phải có dữ liệu chất lượng cao, được chuẩn hóa, kết nối và khai thác hiệu quả. Điều đó đặt ra yêu cầu đổi mới toàn diện đối với hoạt động thống kê, từ phương pháp thu thập thông tin, ứng dụng công nghệ số, khai thác dữ liệu hành chính đến sử dụng các nguồn dữ liệu mới như dữ liệu lớn (Big Data) và dữ liệu địa không gian.

Đối với Việt Nam, Chiến lược phát triển Thống kê giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã xác định rõ mục tiêu hiện đại hóa phương thức sản xuất thông tin thống kê, xây dựng hạ tầng dữ liệu thống kê đồng bộ, tăng cường kết nối và chia sẻ dữ liệu với các bộ, ngành, địa phương, qua đó đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu lãnh đạo, quản lý và điều hành đất nước trong thời đại số.

Khi dữ liệu thống kê được cập nhật kịp thời, phản ánh trung thực thực trạng phát triển và được khai thác hiệu quả trong quá trình ra quyết định, mỗi chính sách sẽ có thêm cơ sở khoa học, mỗi quyết định quản lý sẽ gần hơn với thực tiễn và mỗi nguồn lực phát triển sẽ được sử dụng hiệu quả hơn.

Chính phủ số vì thế không bắt đầu từ những phần mềm hay trung tâm dữ liệu hiện đại mà bắt đầu từ chất lượng của dữ liệu. Và trong hệ sinh thái dữ liệu quốc gia, thống kê chính thức sẽ tiếp tục giữ vai trò là nguồn thông tin tin cậy, góp phần xây dựng nền quản trị minh bạch, hiệu quả và hướng tới phục vụ người dân, doanh nghiệp ngày càng tốt hơn. Đó cũng chính là giá trị cốt lõi của thống kê trên hành trình xây dựng Chính phủ số và phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.

                                     Tổ Truyền thông và Thư viện, Văn phòng Cục Thống kê