Dữ liệu hành chính và bước chuyển mới của hoạt động thống kê

Vì sao cùng một thông tin người dân hoặc doanh nghiệp đôi khi phải cung cấp cho nhiều cơ quan khác nhau? Vì sao nhiều dữ liệu đã tồn tại trong hệ thống quản lý nhà nước nhưng vẫn cần được thu thập lại thông qua các cuộc điều tra? Những câu hỏi đó đang đặt ra yêu cầu phải đổi mới phương thức tạo lập và khai thác thông tin trong hoạt động quản lý cũng như trong công tác thống kê. Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ, dữ liệu hành chính ngày càng được nhìn nhận như một nguồn lực quan trọng mở ra bước chuyển mới cho hoạt động thống kê.

Dữ liệu hành chính là những thông tin được hình thành trong quá trình thực hiện chức năng quản lý nhà nước của các cơ quan, tổ chức. Đó có thể là dữ liệu về dân cư, doanh nghiệp, thuế, hải quan, bảo hiểm, giáo dục, y tế, đất đai, giao thông và nhiều lĩnh vực khác. Khác với dữ liệu điều tra được thu thập cho mục đích thống kê, dữ liệu hành chính được tạo ra nhằm phục vụ hoạt động quản lý. Tuy nhiên, khi được khai thác và xử lý phù hợp, đây lại là nguồn thông tin có giá trị rất lớn đối với công tác thống kê.

Trong mô hình thống kê truyền thống, điều tra thống kê giữ vai trò trung tâm trong việc thu thập thông tin phục vụ biên soạn các chỉ tiêu thống kê. Phương thức này đã đóng góp quan trọng cho sự phát triển của hệ thống thống kê quốc gia trong nhiều giai đoạn. Tuy nhiên, khi quy mô nền kinh tế ngày càng lớn và nhu cầu thông tin ngày càng đa dạng, việc chỉ dựa vào điều tra truyền thống bắt đầu bộc lộ những hạn chế nhất định về chi phí, thời gian và khả năng cập nhật thông tin. Điều đó đặt ra yêu cầu phải tìm kiếm các nguồn dữ liệu bổ sung nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất thông tin thống kê.

Chính trong bối cảnh đó, dữ liệu hành chính đang trở thành một trong những nguồn lực quan trọng của thống kê hiện đại. Thay vì thu thập lại những thông tin đã tồn tại trong hệ thống quản lý nhà nước, cơ quan thống kê có thể từng bước khai thác và sử dụng các nguồn dữ liệu sẵn có để phục vụ biên soạn thông tin thống kê. Cách tiếp cận này không chỉ giúp tiết kiệm nguồn lực mà còn góp phần nâng cao tính kịp thời và hiệu quả của hoạt động thống kê.

Dữ liệu hành chính không được tạo ra cho thống kê, nhưng đang trở thành một trong những nguồn lực quan trọng nhất của thống kê hiện đại. Bởi lẽ, các dữ liệu này phản ánh trực tiếp những hoạt động đang diễn ra trong nền kinh tế và xã hội, được cập nhật thường xuyên trong quá trình quản lý. Nếu được chuẩn hóa, kết nối và khai thác hiệu quả, dữ liệu hành chính có thể bổ sung đáng kể cho các nguồn dữ liệu thống kê truyền thống, đồng thời mở ra khả năng xây dựng những sản phẩm thông tin mới phục vụ quản lý và điều hành.

Nhận thức rõ xu thế đó, Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định nhiệm vụ tăng cường khai thác dữ liệu hành chính phục vụ hoạt động thống kê. Đây là một trong những định hướng quan trọng nhằm đổi mới phương thức sản xuất thông tin thống kê theo hướng hiện đại, hiệu quả và phù hợp với xu thế phát triển của thế giới. Việc khai thác dữ liệu hành chính không chỉ góp phần nâng cao chất lượng thông tin mà còn tạo điều kiện giảm gánh nặng cung cấp thông tin cho người dân và doanh nghiệp.

Một trong những lợi ích rõ nét nhất của việc sử dụng dữ liệu hành chính là giảm trùng lặp trong thu thập thông tin. Khi các dữ liệu đã có trong hệ thống quản lý nhà nước được khai thác hiệu quả, người dân và doanh nghiệp sẽ không phải nhiều lần cung cấp cùng một loại thông tin cho các cơ quan khác nhau. Đây là lợi ích không chỉ đối với hoạt động thống kê mà còn đối với toàn bộ quá trình cải cách hành chính và xây dựng Chính phủ số.

Tuy nhiên, việc khai thác dữ liệu hành chính cho mục đích thống kê cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới. Dữ liệu hành chính được tạo ra bởi nhiều cơ quan khác nhau, với mục đích quản lý khác nhau và theo các tiêu chuẩn khác nhau. Vì vậy, để dữ liệu có thể sử dụng hiệu quả trong thống kê, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, đồng thời phải từng bước chuẩn hóa, kết nối và nâng cao chất lượng dữ liệu. Đây là quá trình đòi hỏi cả giải pháp về thể chế, công nghệ và năng lực quản trị dữ liệu.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy những quốc gia có hệ thống dữ liệu hành chính phát triển thường có lợi thế lớn trong việc hiện đại hóa thống kê. Khi dữ liệu được kết nối hiệu quả, cơ quan thống kê có điều kiện tiếp cận nguồn thông tin phong phú hơn, cập nhật hơn và có khả năng phản ánh thực trạng kinh tế – xã hội một cách toàn diện hơn. Đây cũng là xu hướng đang được nhiều cơ quan thống kê trên thế giới thúc đẩy trong quá trình chuyển đổi sang mô hình thống kê hiện đại.

Tương lai của thống kê không chỉ được quyết định bởi số lượng cuộc điều tra, mà còn bởi khả năng khai thác hiệu quả dữ liệu sẵn có trong xã hội. Trong hành trình thực hiện Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045, dữ liệu hành chính sẽ ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc đổi mới phương thức sản xuất thông tin thống kê. Đây không chỉ là bước tiến về công nghệ hay phương pháp mà còn là bước chuyển về tư duy, góp phần xây dựng nền thống kê hiện đại, hiệu quả và đáp ứng tốt hơn nhu cầu thông tin của quá trình phát triển đất nước.

                                 Tổ Truyền thông và Thư viện, Văn phòng Cục Thống kê