Thống kê xanh – Dữ liệu cho phát triển bền vững

Trong nhiều năm, khi nói đến phát triển, người ta thường nghĩ đến tốc độ tăng trưởng kinh tế, quy mô sản xuất hay mức thu nhập của người dân. Tuy nhiên, thực tiễn phát triển của thế giới cho thấy tăng trưởng kinh tế không phải là thước đo duy nhất của sự tiến bộ. Một nền kinh tế có thể tăng trưởng nhanh nhưng vẫn đối mặt với những thách thức về môi trường, tài nguyên, biến đổi khí hậu, chất lượng cuộc sống hay bất bình đẳng xã hội. Chính vì vậy, phát triển bền vững đã trở thành mục tiêu chung của cộng đồng quốc tế, hướng tới sự cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường. Để thực hiện được mục tiêu đó, một câu hỏi quan trọng được đặt ra: làm thế nào để biết chúng ta đang phát triển bền vững hay không?

Câu trả lời nằm ở dữ liệu và thống kê. Không thể quản lý phát triển bền vững nếu không đo lường được phát triển bền vững. Mọi chính sách về môi trường, sử dụng tài nguyên, giảm phát thải, bảo vệ hệ sinh thái hay nâng cao chất lượng cuộc sống đều cần được xây dựng trên cơ sở thông tin khách quan và đáng tin cậy. Nếu thiếu dữ liệu, những mục tiêu phát triển bền vững sẽ rất khó được theo dõi, đánh giá và điều chỉnh một cách hiệu quả.

Trong bối cảnh đó, thống kê xanh ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong hệ thống thông tin thống kê quốc gia. Khác với cách tiếp cận truyền thống chủ yếu tập trung vào các chỉ tiêu kinh tế, thống kê xanh hướng tới việc phản ánh đầy đủ hơn mối quan hệ giữa con người, nền kinh tế và môi trường tự nhiên. Các thông tin về tài nguyên thiên nhiên, chất lượng môi trường, phát thải khí nhà kính, sử dụng năng lượng, quản lý chất thải, bảo tồn đa dạng sinh học hay khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng trở thành những nội dung quan trọng của hoạt động thống kê hiện đại.

Sự cần thiết của thống kê xanh xuất phát từ chính yêu cầu của quá trình phát triển. Trong nhiều trường hợp, những thành tựu kinh tế trước mắt có thể đi kèm với những chi phí môi trường lâu dài. Nếu chỉ nhìn vào các chỉ tiêu tăng trưởng mà bỏ qua những tác động đối với tài nguyên và môi trường, việc đánh giá kết quả phát triển sẽ không đầy đủ. Thống kê xanh giúp mở rộng góc nhìn của hoạt động thống kê, từ việc đo lường “chúng ta tạo ra được bao nhiêu” sang việc đánh giá “chúng ta phát triển như thế nào” và “sự phát triển đó có bền vững hay không”.

Hiện nay, nhiều quốc gia trên thế giới đã và đang tăng cường xây dựng các hệ thống chỉ tiêu thống kê phục vụ phát triển bền vững. Những thông tin này không chỉ được sử dụng để theo dõi tình hình môi trường mà còn hỗ trợ xây dựng chính sách trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội, đầu tư, năng lượng và quy hoạch phát triển. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy giảm tài nguyên đang trở thành những thách thức toàn cầu, dữ liệu về môi trường và phát triển bền vững ngày càng có ý nghĩa quan trọng đối với năng lực quản trị quốc gia.

Đối với Việt Nam, yêu cầu phát triển nhanh đi đôi với phát triển bền vững đã được xác định rõ trong nhiều chủ trương, chiến lược và kế hoạch phát triển đất nước. Điều đó đòi hỏi hệ thống thống kê phải từng bước hoàn thiện các chỉ tiêu và nguồn thông tin phục vụ theo dõi, đánh giá quá trình phát triển bền vững. Đây không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành Thống kê mà còn cần sự phối hợp của nhiều bộ, ngành, địa phương và các cơ quan liên quan trong việc cung cấp và khai thác thông tin.

Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định nhiệm vụ tiếp tục hiện đại hóa hệ thống thông tin thống kê, đáp ứng yêu cầu quản lý, điều hành và phát triển đất nước trong bối cảnh mới. Trong đó, việc nâng cao chất lượng thông tin phục vụ theo dõi các mục tiêu phát triển bền vững là một nội dung có ý nghĩa quan trọng. Điều này phản ánh xu hướng phát triển của thống kê hiện đại, không chỉ đo lường các hoạt động kinh tế mà còn góp phần đánh giá toàn diện hơn chất lượng của quá trình phát triển.

Một điểm đáng chú ý là thống kê xanh không chỉ phục vụ các cơ quan quản lý nhà nước. Các doanh nghiệp, nhà đầu tư, tổ chức nghiên cứu và người dân cũng ngày càng quan tâm đến những thông tin liên quan đến môi trường, sử dụng tài nguyên và phát triển bền vững. Trong bối cảnh nhiều thị trường quốc tế đang đặt ra các tiêu chuẩn ngày càng cao về phát triển xanh, những thông tin này còn có ý nghĩa quan trọng đối với năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Điều không đo lường được sẽ rất khó quản lý hiệu quả. Đây là nguyên tắc đã được chứng minh trong nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế – xã hội. Đối với phát triển bền vững cũng vậy. Muốn quản lý tốt tài nguyên, giảm phát thải, bảo vệ môi trường hay nâng cao chất lượng cuộc sống, trước hết cần có những thông tin đáng tin cậy để phản ánh thực trạng và theo dõi sự thay đổi theo thời gian.

Tương lai xanh không bắt đầu từ những khẩu hiệu xanh, mà bắt đầu từ những dữ liệu đáng tin cậy. Trong hành trình hướng tới mục tiêu phát triển nhanh và bền vững, thống kê xanh sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng như một nền tảng thông tin giúp các nhà quản lý, doanh nghiệp và toàn xã hội hiểu rõ hơn về chất lượng phát triển của đất nước. Đó cũng là một trong những hướng đi quan trọng để xây dựng nền thống kê hiện đại, phục vụ hiệu quả sự phát triển bền vững của Việt Nam đến năm 2045 và những năm tiếp theo.

                             Tổ Truyền thông và Thư viện, Văn phòng Cục Thống kê