Một chiến lược chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi những định hướng lớn được chuyển hóa thành kết quả cụ thể và có thể đo lường. Sau gần 5 năm triển khai Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2021-2030 và tầm nhìn đến năm 2045, nhiều thay đổi của hệ thống thống kê quốc gia đã được phản ánh bằng những con số rõ ràng: phương thức thu thập thông tin được hiện đại hóa, nguồn dữ liệu phục vụ thống kê từng bước mở rộng, phạm vi biên soạn và công bố thông tin được cải thiện, các yêu cầu về phổ biến dữ liệu theo tiêu chuẩn quốc tế ngày càng được đáp ứng tốt hơn.

Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở việc mục tiêu nào đã đạt hay chưa đạt. Khi đặt kết quả thực hiện bên cạnh những mốc Chiến lược đề ra, các con số còn cho thấy Thống kê Việt Nam đang chuyển đổi đến đâu, lĩnh vực nào đã tạo được bước tiến rõ nét và đâu là khoảng cách cần tiếp tục thu hẹp trong chặng đường đến năm 2030.

Trên 95% – bước chuyển rõ nét trong phương thức thu thập thông tin

Một trong những kết quả nổi bật sau gần 5 năm thực hiện Chiến lược là mức độ ứng dụng phiếu điều tra điện tử.

Chiến lược đặt mục tiêu đến năm 2025 thay thế 85% phiếu điều tra giấy bằng phiếu điều tra điện tử trong điều tra và tổng điều tra thống kê. Kết quả đánh giá cho thấy tỷ lệ sử dụng phiếu điều tra điện tử đối với các cuộc điều tra thuộc Chương trình điều tra thống kê quốc gia đã đạt trên 95%, vượt mục tiêu đề ra.

Con số trên 95% phản ánh một thay đổi quan trọng trong phương thức thu thập thông tin thống kê. Từ quy trình phụ thuộc nhiều vào phiếu giấy và các khâu nhập tin trung gian, hoạt động điều tra đang chuyển mạnh sang môi trường điện tử, cho phép dữ liệu được ghi nhận, kiểm tra và chuyển về hệ thống nhanh hơn.

Ứng dụng công nghệ cũng tạo điều kiện tăng khả năng giám sát quá trình thu thập, phát hiện và xử lý sai sót sớm hơn, rút ngắn thời gian xử lý thông tin. Quan trọng hơn, đây là tiền đề để hoạt động điều tra tiếp tục được tích hợp sâu hơn vào quy trình sản xuất thông tin thống kê trên môi trường số.

Nếu nhìn từ mục tiêu 85% đến kết quả trên 95%, sự thay đổi không đơn thuần là vượt một chỉ tiêu định lượng. Nó cho thấy phương thức thu thập điện tử đã trở thành một thành tố quan trọng của hoạt động thống kê hiện đại.

386/822 chỉ tiêu – mở rộng khai thác các nguồn dữ liệu sẵn có cho thống kê

Hiện đại hóa thống kê không chỉ là thay đổi công cụ điều tra. Một chuyển dịch có ý nghĩa lâu dài hơn là mở rộng nguồn dữ liệu phục vụ biên soạn thông tin thống kê.

Qua rà soát, trong tổng số 822 chỉ tiêu thuộc Hệ thống chỉ tiêu thống kê quốc gia và các bộ chỉ tiêu thống kê liên quan đến nhiều ngành, nhiều lĩnh vực, nhiều địa phương, nhiều vùng, có 386 chỉ tiêu được xác định sử dụng nguồn dữ liệu hành chính hoặc chế độ báo cáo thống kê để biên soạn, chiếm 47% tổng số chỉ tiêu.

So với mục tiêu 50% đặt ra đến năm 2025, kết quả này chưa đạt yêu cầu của Chiến lược. Tuy nhiên, việc 386 chỉ tiêu đã có thể khai thác từ dữ liệu hành chính hoặc chế độ báo cáo cho thấy nguồn thông tin phục vụ thống kê đang từng bước được mở rộng ngoài điều tra và tổng điều tra.

Đây là một thay đổi có ý nghĩa đối với phương thức sản xuất thông tin thống kê. Dữ liệu được hình thành trong hoạt động quản lý nhà nước, nếu bảo đảm chất lượng và được kết nối, chia sẻ hiệu quả, có thể trở thành nguồn đầu vào quan trọng cho thống kê chính thức. Qua đó, một phần thông tin đã tồn tại có thể được khai thác thay vì phải tổ chức thu thập lại.

Khoảng cách từ 47% đến mục tiêu 50% đồng thời chỉ ra rất cụ thể phần việc của giai đoạn tiếp theo: tiếp tục hoàn thiện các cơ sở dữ liệu hành chính, nâng cao chất lượng nguồn dữ liệu, thúc đẩy kết nối, chia sẻ và tăng khả năng sử dụng dữ liệu sẵn có cho mục đích thống kê.

72,6% – phạm vi thông tin được mở rộng nhưng vẫn còn dư địa

Dữ liệu chỉ thực sự phát huy giá trị khi được chuyển hóa thành thông tin có thể sử dụng. Vì vậy, khả năng biên soạn và công bố các chỉ tiêu thống kê là một thước đo quan trọng khác đối với năng lực của hệ thống.

Kết quả rà soát cho thấy, trong tổng số 822 chỉ tiêu, có 456 chỉ tiêu được biên soạn và công bố đầy đủ, 141 chỉ tiêu được biên soạn và công bố một phần. Như vậy, tổng số chỉ tiêu đã có số liệu là 597/822 chỉ tiêu, đạt 72,6%, trong khi mục tiêu đến năm 2025 là 85%.

Đi sâu vào từng hệ thống chỉ tiêu cho thấy mức độ đáp ứng không hoàn toàn giống nhau. Hệ thống chỉ tiêu thống kê quốc gia đạt 90,9%; Bộ chỉ tiêu thống kê phát triển giới của quốc gia đạt 94,9%; Bộ chỉ tiêu thống kê phát triển bền vững của Việt Nam đạt 79,3%.

Những kết quả này cho thấy năng lực biên soạn và công bố thông tin đã được mở rộng trên nhiều lĩnh vực, song vẫn còn những nhóm chỉ tiêu cần tiếp tục hoàn thiện nguồn dữ liệu, phương pháp tính và cơ chế phối hợp cung cấp thông tin.

Đây cũng là giá trị của việc đánh giá bằng các thước đo cụ thể. Con số 72,6% so với mục tiêu 85% không chỉ cho biết một mục tiêu chưa hoàn thành, mà còn giúp nhận diện rõ hơn khoảng cách cần thu hẹp và những lĩnh vực cần ưu tiên trong giai đoạn 2026-2030.

Từ các chỉ tiêu trong nước đến chuẩn phổ biến dữ liệu quốc tế

Năng lực của một hệ thống thống kê hiện đại còn được thể hiện ở khả năng đáp ứng các yêu cầu về phổ biến dữ liệu theo tiêu chuẩn quốc tế.

Kết quả thực hiện năm 2025 cho thấy, đối với Hệ thống phổ biến dữ liệu chung tăng cường (e-GDDS), tỷ lệ chỉ tiêu đáp ứng yêu cầu về tính định kỳ đạt 77,8%, về tính kịp thời đạt 88,9%. Đối với Tiêu chuẩn phổ biến dữ liệu riêng (SDDS), các tỷ lệ tương ứng đạt 66,7% và 61,1%. Việt Nam cơ bản đáp ứng các yêu cầu về tính định kỳ và tính kịp thời theo tiêu chuẩn của IMF; riêng các tỷ lệ chỉ tiêu đáp ứng tiêu chuẩn SDDS đều vượt ngưỡng mục tiêu trên 50% được đặt ra trong Chiến lược.

Nếu các chỉ tiêu về phiếu điều tra điện tử, dữ liệu hành chính hay phạm vi biên soạn phản ánh sự thay đổi từ bên trong hệ thống thống kê, thì e-GDDS và SDDS cho thấy một chiều cạnh khác: khả năng đáp ứng những yêu cầu về tính định kỳ và tính kịp thời theo các tiêu chuẩn phổ biến dữ liệu quốc tế.

Điều này có ý nghĩa đối với quá trình hội nhập của Thống kê Việt Nam, bởi thông tin thống kê ngày càng được sử dụng không chỉ trong phạm vi quốc gia mà còn phục vụ nhu cầu nghiên cứu, phân tích và so sánh quốc tế. Việc từng bước đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn phổ biến dữ liệu góp phần nâng cao tính minh bạch, khả năng so sánh và mức độ tin cậy của thông tin thống kê Việt Nam.

Khi những con số chỉ ra cả kết quả và khoảng cách

Nhìn vào các chỉ tiêu giữa kỳ có thể thấy bức tranh thực hiện Chiến lược không chỉ có những mục tiêu đã vượt.

Tỷ lệ sử dụng phiếu điều tra điện tử trên 95% so với mục tiêu 85% cho thấy một bước chuyển rõ nét; kết quả thực hiện e-GDDS và SDDS cũng cho thấy những chuyển biến tích cực trong việc đáp ứng yêu cầu về tính định kỳ và tính kịp thời. Trong khi đó, tỷ lệ sử dụng dữ liệu hành chính hoặc chế độ báo cáo thống kê để biên soạn chỉ tiêu đạt 47% so với mục tiêu 50%; tỷ lệ chỉ tiêu được biên soạn và công bố đạt 72,6% so với mục tiêu 85%.

Chính sự khác nhau giữa những kết quả này làm cho việc theo dõi, đánh giá Chiến lược trở nên có ý nghĩa.

Mục tiêu định lượng không chỉ dùng để xác nhận thành tích sau một giai đoạn. Quan trọng hơn, nó tạo ra những mốc tham chiếu để biết hệ thống đang ở đâu, lĩnh vực nào đã chuyển biến nhanh, lĩnh vực nào cần thêm nguồn lực và giải pháp nào cần được ưu tiên.

Một kết quả vượt mục tiêu cho thấy những giải pháp đã phát huy hiệu quả và có thể tiếp tục được củng cố. Một chỉ tiêu chưa đạt lại cung cấp căn cứ để nhìn rõ khoảng cách và điều chỉnh cách thức triển khai. Cả hai đều cần thiết để Chiến lược được thực hiện trên cơ sở theo dõi, đánh giá và bằng chứng cụ thể.

Từ những thay đổi có thể đo đếm đến năng lực thống kê thực chất

Những kết quả sau gần 5 năm cho thấy quá trình hiện đại hóa Thống kê Việt Nam đã tạo ra những thay đổi có thể nhận diện bằng các chỉ tiêu cụ thể. Tuy nhiên, ý nghĩa cuối cùng của các con số không nằm ở bản thân tỷ lệ hoàn thành.

Trên 95% phiếu điều tra điện tử mới là nền tảng để tiếp tục số hóa toàn bộ quy trình sản xuất thông tin. Tỷ lệ 47% đặt ra yêu cầu khai thác sâu hơn dữ liệu hành chính và chế độ báo cáo thống kê. Mức 72,6% cho thấy cần tiếp tục mở rộng phạm vi biên soạn, công bố thông tin. Những kết quả về e-GDDS và SDDS cần được duy trì và nâng cao để tăng khả năng hội nhập với các chuẩn phổ biến dữ liệu quốc tế.

Giai đoạn 2026-2030 vì vậy không đơn thuần là chặng đường nâng các tỷ lệ hiện có lên những mức cao hơn. Quan trọng hơn là chuyển những kết quả định lượng thành năng lực bền vững của hệ thống thống kê: năng lực khai thác dữ liệu đa nguồn, năng lực kết nối và quản trị dữ liệu, năng lực sản xuất thông tin nhanh hơn, đầy đủ hơn và phù hợp hơn với các chuẩn mực hiện đại.

Những con số giữa kỳ cho biết Thống kê Việt Nam đã đi được bao xa. Những khoảng cách còn lại chỉ ra nơi cần tiếp tục tăng tốc. Khi từng mục tiêu của Chiến lược được đo lường bằng kết quả cụ thể và từng kết quả trở thành căn cứ cho hành động tiếp theo, quá trình hiện đại hóa thống kê sẽ được chuyển từ những định hướng dài hạn thành năng lực thực chất của hệ thống thống kê quốc gia.

                                  Tổ Truyền thông và Thư viện, Văn phòng Cục Thống kê


Những tín hiệu tích cực của thị trường lao động trong 9 tháng năm 2026

Thị trường lao động Việt Nam trong 9 tháng năm 2026 có nhiều chuyển biến tích cực. Lực lượng lao động và số người có việc làm tăng, thu nhập bình quân tháng của người lao động được cải thiện; tình trạng thiếu việc làm, lao động phi chính thức và lao động không sử dụng hết tiềm năng có xu hướng giảm. Đáng chú ý, cơ cấu lao động tiếp tục chuyển dịch theo hướng giảm tỷ trọng lao động khu vực nông nghiệp, tăng tỷ trọng lao động trong khu vực công nghiệp và xây dựng, khu vực dịch vụ, đồng thời việc làm trong các ngành kinh tế số tiếp tục được mở rộng. (12/10/2026)

Phát triển y học cổ truyền Việt Nam gắn với chăm sóc sức khỏe Nhân dân và phát triển đất nước

Y học cổ truyền không chỉ liên quan đến công tác bảo vệ, chăm sóc sức khỏe Nhân dân mà còn gắn trực tiếp với giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, phát triển công nghiệp dược liệu, kinh tế sức khỏe và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia. Vì vậy, cần bảo tồn, phát huy và nâng tầm y học cổ truyền dân tộc, biến những giá trị, di sản quý báu của cha ông thành nguồn lực quan trọng phục vụ chăm sóc sức khỏe Nhân dân và phát triển đất nước trong thời kỳ mới. (10/08/2026)

Hoàn thiện quy định về phổ biến thông tin thống kê quốc gia

Thông tin thống kê đầy đủ, chính xác, kịp thời và minh bạch có vai trò quan trọng trong công tác quản lý, điều hành và hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội. Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 13/2026/NĐ-CP tiếp tục góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý về phổ biến thông tin thống kê quốc gia, nâng cao hiệu quả công bố, cung cấp và sử dụng thông tin thống kê trong giai đoạn mới. (21/05/2026)

Chuẩn hóa chế độ báo cáo thống kê cấp quốc gia phục vụ công tác quản lý và điều hành

Dữ liệu thống kê đầy đủ, chính xác và kịp thời là nền tảng quan trọng phục vụ công tác quản lý, điều hành và hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội. Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 139/2026/NĐ-CP góp phần tiếp tục hoàn thiện hệ thống báo cáo thống kê cấp quốc gia; nâng cao chất lượng cung cấp, tổng hợp và sử dụng thông tin thống kê trong giai đoạn mới. (21/05/2026)

Thống kê nơi vùng biên

18 năm làm nghề, anh Nguyễn Văn Toàn, Trưởng Thống kê cơ sở Nà Hỳ, tỉnh Điện Biên không thể quên những lần cùng ăn, cùng ngủ với đồng bào dân tộc Lào, dân tộc Mông, dân tộc Thái. (06/05/2026)

Ngành thống kê hội nhập, tính toán GDP theo chuẩn quốc tế

Sự hỗ trợ của Uỷ ban Thống kê Liên Hợp quốc, UNDP, WB, ADB, IFC, ILO những năm sau đổi mới đã thúc đẩy hội nhập quốc tế của ngành thống kê, nâng chất lượng số liệu thống kê Việt Nam theo chuẩn mực quốc tế. (05/05/2026)

Xem thêm