Một nền thống kê hiện đại không chỉ được đánh giá bằng công nghệ đang sử dụng, số lượng cơ sở dữ liệu được xây dựng hay mức độ đổi mới của quy trình sản xuất thông tin. Giá trị cuối cùng của hoạt động thống kê còn được thể hiện ở khả năng đưa thông tin đến đúng lúc, mở rộng cơ hội khai thác dữ liệu và đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của người sử dụng.

Sau gần 5 năm thực hiện Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2021-2030 và tầm nhìn đến năm 2045, những kết quả về cung cấp và phổ biến thông tin đang cho thấy một chuyển biến đáng chú ý: người sử dụng ngày càng được đặt ở vị trí quan trọng trong quá trình phát triển của hệ thống thống kê quốc gia.

Thông tin có giá trị khi đến đúng lúc

Đối với thông tin thống kê, chất lượng luôn gắn liền với tính kịp thời. Một số liệu chính xác nhưng được cung cấp quá muộn có thể giảm đáng kể giá trị đối với hoạch định chính sách, quản lý, điều hành, nghiên cứu cũng như hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Bởi vậy, nâng cao tính kịp thời của sản phẩm thống kê là một trong những yêu cầu được đặt ra trong Chiến lược. Kết quả thực hiện đến năm 2025 cho thấy tỷ lệ sản phẩm thống kê được cung cấp kịp thời cho người sử dụng đạt trên 80%, hoàn thành mục tiêu đề ra.

Con số trên 80% phản ánh nhiều hơn tiến độ công bố sản phẩm. Đằng sau đó là yêu cầu đổi mới toàn bộ quá trình sản xuất thông tin, từ thu thập, xử lý, tổng hợp đến biên soạn và phổ biến, để rút ngắn khoảng cách giữa thời điểm các hiện tượng kinh tế – xã hội diễn ra và thời điểm thông tin được đưa tới người sử dụng.

Yêu cầu này ngày càng trở nên quan trọng khi môi trường kinh tế – xã hội thay đổi nhanh, nhu cầu thông tin phục vụ chỉ đạo, điều hành ngày càng đa dạng và thời gian dành cho việc ra quyết định ngày càng rút ngắn. Người sử dụng không chỉ cần thông tin chính xác mà còn cần thông tin đúng thời điểm để có thể hành động.

Theo nghĩa đó, tính kịp thời không đơn thuần là một tiêu chí nghiệp vụ. Đó còn là một thước đo trực tiếp về năng lực phục vụ của hệ thống thống kê.

Mở rộng khả năng khai thác giá trị của dữ liệu

Nhu cầu của người sử dụng thông tin thống kê cũng đang thay đổi.

Các báo cáo, niên giám, bảng số liệu và sản phẩm thống kê tổng hợp tiếp tục giữ vai trò quan trọng. Tuy nhiên, đối với các cơ quan hoạch định chính sách, tổ chức nghiên cứu và người làm phân tích chuyên sâu, nhu cầu không chỉ dừng ở việc tiếp cận những kết quả đã được tổng hợp mà còn hướng tới khả năng khai thác dữ liệu chi tiết hơn.

Kết quả thực hiện Chiến lược cho thấy việc cung cấp dữ liệu thống kê vi mô cơ bản đáp ứng trên 30% nhu cầu của các đối tượng có nhu cầu sử dụng thông tin thống kê, đạt mục tiêu đề ra.

Đây là một bước tiến đáng chú ý trong cách tiếp cận đối với phổ biến thông tin thống kê. Thay vì chỉ coi sản phẩm thống kê đã công bố là điểm kết thúc của quy trình, dữ liệu ngày càng được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên có thể tiếp tục được khai thác để phục vụ nghiên cứu, phân tích và xây dựng chính sách.

Khi được cung cấp theo đúng quy định, bảo đảm bí mật thông tin thống kê và các yêu cầu về an toàn dữ liệu, dữ liệu vi mô cho phép người sử dụng thực hiện những phân tích sâu mà các bảng số liệu tổng hợp khó có thể đáp ứng đầy đủ. Một nguồn dữ liệu vì thế có thể tạo ra nhiều giá trị sử dụng khác nhau, tùy theo nhu cầu và cách thức khai thác.

Mở rộng khả năng tiếp cận dữ liệu cũng đồng nghĩa với việc nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực đã đầu tư cho hoạt động thống kê. Dữ liệu được thu thập không chỉ phục vụ một sản phẩm hay một thời điểm công bố, mà có thể tiếp tục đóng góp vào quá trình hình thành tri thức và bằng chứng cho các quyết định phát triển.

Sự hài lòng của người sử dụng – thước đo trực tiếp của chất lượng phục vụ

Nếu tính kịp thời và khả năng tiếp cận dữ liệu phản ánh năng lực cung cấp từ phía hệ thống thống kê, thì mức độ hài lòng cho phép nhìn chất lượng phục vụ từ chiều ngược lại: đánh giá của chính người sử dụng.

Định kỳ 3 năm một lần, Bộ Tài chính (Cục Thống kê) tổ chức điều tra nhu cầu và mức độ hài lòng của người sử dụng thông tin thống kê nhằm nắm bắt nhu cầu, đánh giá chất lượng sản phẩm và dịch vụ thống kê.

Kết quả điều tra năm 2023 với 7.266 người trả lời cho thấy, có 1.909 người đánh giá rất hài lòng, 4.602 người đánh giá hài lòng, 753 người đánh giá bình thường, chỉ 2 người đánh giá không hài lòng và không có người đánh giá rất không hài lòng. Theo kết quả đánh giá, tỷ lệ không hài lòng của người sử dụng thông tin thống kê giảm xuống dưới 0,1%, vượt mục tiêu dưới 15% đặt ra đến năm 2025.

Những con số này có ý nghĩa bởi chất lượng thông tin thống kê không chỉ được đánh giá từ bên trong hệ thống bằng quy trình, tiêu chuẩn hay yêu cầu nghiệp vụ. Khi ý kiến của người sử dụng được đo lường, một góc nhìn khác được bổ sung vào quá trình đánh giá: sản phẩm thống kê được tiếp nhận như thế nào và mức độ đáp ứng nhu cầu thực tế ra sao.

Việc tổ chức điều tra định kỳ cũng tạo ra một kênh phản hồi quan trọng để cơ quan thống kê nhận diện những nhu cầu đang thay đổi, những sản phẩm được quan tâm, những hạn chế trong cách cung cấp và phổ biến thông tin, từ đó tiếp tục điều chỉnh và cải thiện chất lượng phục vụ.

Điều đáng chú ý vì thế không chỉ nằm ở tỷ lệ không hài lòng dưới 0,1%. Quan trọng hơn là việc mức độ hài lòng đã được đưa vào hệ thống mục tiêu để theo dõi và đánh giá sự phát triển của thống kê. Người sử dụng từ vị trí tiếp nhận sản phẩm trở thành một chủ thể có tiếng nói trong quá trình cải thiện chất lượng hoạt động thống kê.

Từ cung cấp sản phẩm đến phục vụ nhu cầu thông tin

Những kết quả về tính kịp thời, cung cấp dữ liệu vi mô và mức độ hài lòng cho thấy một sự dịch chuyển đáng chú ý trong cách tiếp cận: từ tập trung vào việc “sản xuất được thông tin gì” sang quan tâm nhiều hơn tới “người sử dụng cần thông tin gì và thông tin được sử dụng như thế nào”.

Sự thay đổi này phù hợp với xu hướng phát triển của thống kê hiện đại. Khi nguồn dữ liệu ngày càng phong phú và công nghệ làm thay đổi cách con người tiếp cận thông tin, người sử dụng cũng kỳ vọng nhiều hơn vào sản phẩm thống kê: nhanh hơn, thuận tiện hơn, dễ tiếp cận hơn và phù hợp hơn với từng nhu cầu.

Điều đó đặt ra yêu cầu tiếp tục đa dạng hóa hình thức phổ biến thông tin. Bên cạnh báo cáo, ấn phẩm và bảng số liệu truyền thống, các sản phẩm điện tử, cơ sở dữ liệu trực tuyến, đồ họa thông tin và những hình thức truyền tải phù hợp với môi trường số có thể giúp thông tin thống kê đến gần hơn với các nhóm người sử dụng.

Cùng một số liệu nhưng nhu cầu của nhà quản lý, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp, cơ quan báo chí hay người dân không hoàn toàn giống nhau. Một hệ thống thống kê hướng đến người sử dụng vì thế không chỉ cần cung cấp đúng thông tin, mà còn cần lựa chọn cách thức cung cấp phù hợp để thông tin có thể được hiểu và khai thác hiệu quả.

Ở điểm này, phổ biến và truyền thông thống kê ngày càng có vai trò quan trọng. Thông tin chính xác chỉ thực sự phát huy đầy đủ giá trị khi người sử dụng có thể tiếp cận, hiểu đúng và biết cách sử dụng.

Người sử dụng cũng là một phần của hệ sinh thái thống kê

Mối quan hệ giữa hệ thống thống kê và người sử dụng không chỉ diễn ra theo một chiều.

Người dân, doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức vừa là những đối tượng khai thác thông tin thống kê, vừa tham gia cung cấp thông tin thông qua các cuộc điều tra, chế độ báo cáo và những nguồn dữ liệu khác. Chất lượng của dữ liệu đầu vào có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng thông tin thống kê được tạo ra; ngược lại, chất lượng sản phẩm đầu ra tác động đến mức độ tin cậy, sử dụng và hợp tác của các nhóm cung cấp thông tin.

Vì vậy, xây dựng một nền thống kê hướng đến người sử dụng cũng là quá trình củng cố mối quan hệ hai chiều giữa cung cấp dữ liệu – sản xuất thông tin – phổ biến – sử dụng – phản hồi.

Khi nhu cầu được nhận diện tốt hơn, sản phẩm có thể được cải tiến phù hợp hơn. Khi thông tin được cung cấp thuận tiện và hữu ích hơn, giá trị của thống kê chính thức được nhận biết rõ hơn. Và khi người cung cấp thông tin hiểu được dữ liệu mình cung cấp cuối cùng được sử dụng để phục vụ quản lý, hoạch định chính sách và phát triển xã hội như thế nào, sự hợp tác với hoạt động thống kê cũng có thêm cơ sở để được củng cố. Đó là một vòng tuần hoàn quan trọng của hệ sinh thái thống kê hiện đại.

Từ mức độ hài lòng đến giá trị của thông tin thống kê

Giai đoạn 2026-2030, nhu cầu của người sử dụng chắc chắn sẽ tiếp tục thay đổi cùng với quá trình chuyển đổi số và sự phát triển nhanh của hệ sinh thái dữ liệu. Điều đó đặt ra yêu cầu cao hơn đối với chất lượng, tính kịp thời, mức độ chi tiết, khả năng tiếp cận và hình thức phổ biến thông tin thống kê.

Bởi vậy, hướng đến người sử dụng không thể chỉ dừng ở việc đạt một tỷ lệ hài lòng cao. Quan trọng hơn là hình thành cơ chế thường xuyên nắm bắt nhu cầu, tiếp nhận phản hồi và sử dụng những phản hồi đó để cải thiện sản phẩm, dịch vụ thống kê.

Cùng với nâng cao chất lượng sản phẩm, việc phổ biến kiến thức thống kê và tăng khả năng hiểu, khai thác dữ liệu cũng cần được chú trọng. Khoảng cách giữa có thông tin và sử dụng được thông tin đôi khi không nằm ở số liệu, mà ở cách thông tin được trình bày, giải thích và đưa tới từng nhóm công chúng.

Sau cùng, thành công của một chiến lược phát triển thống kê không chỉ nằm ở việc hệ thống hiện đại hơn bao nhiêu, ứng dụng thêm bao nhiêu công nghệ hay tạo lập được bao nhiêu nguồn dữ liệu. Giá trị cuối cùng phải được thể hiện ở việc thông tin thống kê được sử dụng hiệu quả hơn cho quản lý, điều hành, nghiên cứu, sản xuất kinh doanh và đời sống xã hội.

Khi người sử dụng trở thành một trong những thước đo của hiệu quả, hiện đại hóa thống kê không chỉ là đổi mới cách tạo ra dữ liệu. Đó còn là hành trình đưa thông tin thống kê đến đúng người, đúng lúc, theo cách dễ tiếp cận và hữu ích hơn, để dữ liệu thực sự chuyển hóa thành giá trị cho quyết sách và cuộc sống.

                                  Tổ Truyền thông và Thư viện, Văn phòng Cục Thống kê


Những tín hiệu tích cực của thị trường lao động trong 9 tháng năm 2026

Thị trường lao động Việt Nam trong 9 tháng năm 2026 có nhiều chuyển biến tích cực. Lực lượng lao động và số người có việc làm tăng, thu nhập bình quân tháng của người lao động được cải thiện; tình trạng thiếu việc làm, lao động phi chính thức và lao động không sử dụng hết tiềm năng có xu hướng giảm. Đáng chú ý, cơ cấu lao động tiếp tục chuyển dịch theo hướng giảm tỷ trọng lao động khu vực nông nghiệp, tăng tỷ trọng lao động trong khu vực công nghiệp và xây dựng, khu vực dịch vụ, đồng thời việc làm trong các ngành kinh tế số tiếp tục được mở rộng. (12/10/2026)

Phát triển y học cổ truyền Việt Nam gắn với chăm sóc sức khỏe Nhân dân và phát triển đất nước

Y học cổ truyền không chỉ liên quan đến công tác bảo vệ, chăm sóc sức khỏe Nhân dân mà còn gắn trực tiếp với giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, phát triển công nghiệp dược liệu, kinh tế sức khỏe và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia. Vì vậy, cần bảo tồn, phát huy và nâng tầm y học cổ truyền dân tộc, biến những giá trị, di sản quý báu của cha ông thành nguồn lực quan trọng phục vụ chăm sóc sức khỏe Nhân dân và phát triển đất nước trong thời kỳ mới. (10/08/2026)

Hoàn thiện quy định về phổ biến thông tin thống kê quốc gia

Thông tin thống kê đầy đủ, chính xác, kịp thời và minh bạch có vai trò quan trọng trong công tác quản lý, điều hành và hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội. Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 13/2026/NĐ-CP tiếp tục góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý về phổ biến thông tin thống kê quốc gia, nâng cao hiệu quả công bố, cung cấp và sử dụng thông tin thống kê trong giai đoạn mới. (21/05/2026)

Chuẩn hóa chế độ báo cáo thống kê cấp quốc gia phục vụ công tác quản lý và điều hành

Dữ liệu thống kê đầy đủ, chính xác và kịp thời là nền tảng quan trọng phục vụ công tác quản lý, điều hành và hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội. Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 139/2026/NĐ-CP góp phần tiếp tục hoàn thiện hệ thống báo cáo thống kê cấp quốc gia; nâng cao chất lượng cung cấp, tổng hợp và sử dụng thông tin thống kê trong giai đoạn mới. (21/05/2026)

Thống kê nơi vùng biên

18 năm làm nghề, anh Nguyễn Văn Toàn, Trưởng Thống kê cơ sở Nà Hỳ, tỉnh Điện Biên không thể quên những lần cùng ăn, cùng ngủ với đồng bào dân tộc Lào, dân tộc Mông, dân tộc Thái. (06/05/2026)

Ngành thống kê hội nhập, tính toán GDP theo chuẩn quốc tế

Sự hỗ trợ của Uỷ ban Thống kê Liên Hợp quốc, UNDP, WB, ADB, IFC, ILO những năm sau đổi mới đã thúc đẩy hội nhập quốc tế của ngành thống kê, nâng chất lượng số liệu thống kê Việt Nam theo chuẩn mực quốc tế. (05/05/2026)

Xem thêm