Những khác biệt về đặc trưng kinh tế – xã hội và nghèo đa chiều trẻ em trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam

Việt Nam là quốc gia đa dân tộc, trong đó có 53 dân tộc thiểu số, chiếm 14,6% dân số cả nước, tương đương khoảng 14,8 triệu người. Đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) sinh sống thành cộng đồng, đan xen với nhau và với dân tộc Kinh ở những vùng miền núi, biên giới, vùng sâu, vùng xa, nơi có địa hình hiểm trở, đường sá nhỏ hẹp, điều kiện cơ sở hạ tầng còn nhiều khó khăn.

Ngay từ khi mới thành lập, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn đặc biệt quan tâm phát triển kinh tế- xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số thông qua thực hiện các chương trình, dự án, chính sách dân tộc với nguyên tắc “Các dân tộc bình đẳng, đoàn kết, tương trợ, giúp nhau cùng phát triển” nhằm không ngừng nâng cao đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của từng dân tộc.

Do có xuất phát điểm thấp cộng với việc cư trú tại địa hình phức tạp, hiểm trở, chia cắt, cơ sở hạ tầng yếu kém, giao thông đi lại còn nhiều khó khăn; chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu, thiên tai nên điều kiện kinh tế xã hội của đồng bào DTTS còn khoảng cách khá xa so với mặt bằng chung của cả nước. Tình trạng nghèo và cận nghèo vẫn tập trung chủ yếu ở đồng bào DTTS, lên tới 27,2% vào năm 2024, cao gấp khoảng 6,7 lần1 so với mức trung bình cả nước; tỷ lệ biết chữ phổ thông của người DTTS từ 15 tuổi trở lên là 84,9%, thấp hơn gần 12 điểm phần trăm so với mức trung bình của cả nước (96,6%); tuổi thọ trung bình từ lúc sinh của đồng bào DTTS là 71,2 tuổi, thấp hơn mức chung của cả nước khoảng 3,5 tuổi.

Các bằng chứng về mức độ và nguyên nhân dẫn đến khác biệt trong đặc trưng kinh tế – xã hội và tình trạng nghèo đa chiều của trẻ em trong cộng đồng các DTTS, đặc biệt khi xét đến mối tương qua giữa dân tộc với giới tính, độ tuổi, khuyết tật và vị trí địa lý vẫn còn hạn chế. Trong khi đó, nguồn thông tin thu thập từ Điều tra tình hình kinh tế- xã hội của 53 DTTS rất phong phú, tạo điều kiện thuận lợi cho các phân tích chuyên sâu về bức tranh kinh tế- xã hội của đồng bào DTTS, trong đó có vấn đề nghèo đa chiều ở trẻ em.

Báo cáo “Những khác biệt về đặc trưng kinh tế- xã hội và nghèo đa chiều trẻ em trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam” được thực hiện nhằm cung cấp thêm những bằng chứng còn hạn chế nói trên. Báo cáo phân tích sự khác biệt về các đặc trưng kinh tế- xã hội giữa các nhóm DTTS, phác họa tình trạng nghèo đa chiều của trẻ em DTTS, đồng thời đối chiếu kết quả nghiên cứu với các nguồn số liệu cấp quốc gia đáng tin cậy làm cơ sở đánh giá.

Cục Thống kê chân thành cảm ơn sự phối hợp chặt chẽ, có hiệu quả của các các chuyên gia, cơ quan, tổ chức và đặc biệt trân trọng cảm ơn bà Julia Karpati, chuyên gia tư vấn của UNICEF đã giúp Cục Thống kê (CTK) hoàn thiện báo cáo này. Trong quá trình biên soạn báo cáo không tránh được các sai sót, CTK rất mong nhận được sự góp ý của độc giả để các báo cáo tiếp theo thành công hơn.