Dữ liệu – Nền móng của quốc gia hiện đại

Trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế số, dữ liệu và thông tin thống kê ngày càng giữ vai trò quan trọng trong hệ thống hạ tầng thông tin quốc gia, phục vụ công tác quản lý, điều hành và hoạch định chính sách phát triển kinh tế – xã hội.

Nếu như trong các giai đoạn trước, tăng trưởng kinh tế chủ yếu dựa vào các yếu tố truyền thống như tài nguyên thiên nhiên, lao động và vốn, thì hiện nay dữ liệu và thông tin thống kê có vai trò ngày càng rõ nét trong việc cung cấp bằng chứng phục vụ ra quyết định, giám sát và đánh giá phát triển.

Đối với Việt Nam, yêu cầu xây dựng Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số đang đặt ra nhu cầu ngày càng cao đối với hệ thống thống kê quốc gia về chất lượng, tính kịp thời, đầy đủ và độ tin cậy của thông tin thống kê.

Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn 2045

Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2045 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 2014/QĐ-TTg ngày 01/12/2021, xác định mục tiêu xây dựng hệ thống thống kê quốc gia hiện đại, chuyên nghiệp, đồng bộ và hiệu quả; bảo đảm cung cấp thông tin thống kê trung thực, khách quan, chính xác, đầy đủ và kịp thời phục vụ Đảng, Nhà nước, người dân, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế.

Chiến lược nhấn mạnh yêu cầu hiện đại hóa toàn diện hoạt động thống kê, trong đó tập trung vào đổi mới phương pháp thu thập, xử lý và phổ biến thông tin thống kê; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số; đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu thống kê tập trung, thống nhất và tích hợp.

Vai trò của thông tin thống kê trong quản lý và điều hành

Trong những năm gần đây, thông tin thống kê ngày càng được sử dụng rộng rãi trong công tác điều hành kinh tế – xã hội. Các chỉ tiêu thống kê chủ yếu như tăng trưởng kinh tế, lạm phát, sản xuất công nghiệp, thương mại, đầu tư, lao động, dân số và phát triển bền vững là cơ sở quan trọng phục vụ công tác phân tích, đánh giá tình hình và xây dựng chính sách.

Thông tin thống kê không chỉ phản ánh thực trạng phát triển kinh tế – xã hội mà còn cung cấp cơ sở cho việc phân tích xu hướng, nhận diện biến động và hỗ trợ xây dựng kịch bản điều hành trong trung và dài hạn.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động nhanh, cùng với các thách thức như biến đổi khí hậu, già hóa dân số và chuyển đổi số, yêu cầu đối với hệ thống thông tin thống kê ngày càng gia tăng cả về phạm vi và chất lượng.

Kết quả triển khai Chiến lược và hiện đại hóa hoạt động thống kê

Thực hiện Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam, hệ thống thống kê quốc gia đã từng bước đổi mới phương pháp thu thập và xử lý thông tin, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong toàn bộ quy trình thống kê.

Theo Báo cáo sơ kết thực hiện Chiến lược giai đoạn 2021–2030, đến năm 2025, tỷ lệ sử dụng dữ liệu hành chính và chế độ báo cáo trong các hệ thống chỉ tiêu thống kê đạt khoảng 47%. Kết quả này phản ánh xu hướng tăng cường khai thác nguồn dữ liệu sẵn có trong các cơ quan quản lý nhà nước, góp phần giảm dần phụ thuộc vào điều tra truyền thống.

Cùng với đó, việc ứng dụng công nghệ trong điều tra thống kê tiếp tục được mở rộng. Hệ thống điều tra thống kê đã chuyển đổi mạnh từ phiếu điều tra giấy sang các hình thức thu thập điện tử như CAPI và Webform. Tính đến năm 2025, tỷ lệ sử dụng phiếu điều tra điện tử đạt trên 95%, vượt mục tiêu đề ra trong Chiến lược.

Việc chuyển đổi sang thu thập dữ liệu điện tử góp phần nâng cao chất lượng thông tin, giảm thời gian xử lý, tăng khả năng kiểm tra, giám sát và cải thiện tính minh bạch trong toàn bộ quy trình sản xuất thông tin thống kê.

Phát triển hệ sinh thái dữ liệu thống kê và khai thác dữ liệu hành chính

Một trong những định hướng quan trọng của Chiến lược là phát triển hệ sinh thái dữ liệu thống kê quốc gia theo hướng liên thông, tích hợp và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan trong hệ thống chính trị.

Trong thời gian qua, Cục Thống kê đã phối hợp với các bộ, ngành liên quan trong việc khai thác và sử dụng dữ liệu hành chính phục vụ biên soạn các chỉ tiêu thống kê, bao gồm dữ liệu đăng ký thuế, hải quan, dân cư, hộ tịch và dữ liệu xuất nhập khẩu.

Việc khai thác dữ liệu hành chính góp phần nâng cao chất lượng thông tin thống kê, giảm chi phí thu thập và mở rộng khả năng cập nhật thông tin phục vụ công tác quản lý, điều hành của Chính phủ và chính quyền các cấp.

Thách thức trong giai đoạn phát triển mới

Bên cạnh các kết quả đạt được, hệ thống thống kê quốc gia vẫn đang đối mặt với một số thách thức, bao gồm yêu cầu chuẩn hóa và tích hợp dữ liệu giữa các nguồn; tăng cường liên thông và chia sẻ dữ liệu; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thống kê; hoàn thiện khung pháp lý cho dữ liệu mới như dữ liệu lớn; đồng thời bảo đảm an toàn, an ninh thông tin trong môi trường số.

Trong bối cảnh dữ liệu ngày càng có vai trò quan trọng trong quản trị quốc gia, yêu cầu bảo đảm tính trung thực, khách quan và độc lập của thông tin thống kê có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần củng cố niềm tin của người sử dụng thông tin trong nước và quốc tế.

Trong giai đoạn tới, việc tiếp tục triển khai hiệu quả Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2045 có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng hệ thống thống kê quốc gia hiện đại, đồng bộ, tích hợp và dựa trên dữ liệu.

Hệ thống thống kê hiện đại sẽ góp phần nâng cao chất lượng thông tin thống kê, phục vụ hiệu quả công tác hoạch định và điều hành chính sách, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

                                      Tổ Truyền thông và Thư viện, Văn phòng Cục Thống kê