Khi dữ liệu trở thành tài nguyên quốc gia

Trong nhiều thập kỷ trước đây, đất đai, tài nguyên thiên nhiên, lao động và vốn được xem là những yếu tố nền tảng quyết định năng lực phát triển của mỗi quốc gia. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ và kinh tế số, dữ liệu đang dần trở thành một trong những nguồn tài nguyên quan trọng nhất của thời đại mới.

Ngày nay, dữ liệu không chỉ phản ánh các hoạt động kinh tế – xã hội mà còn trở thành cơ sở để hoạch định chính sách, điều hành phát triển, tối ưu hóa quản lý, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Nhiều quốc gia trên thế giới hiện đang coi dữ liệu là “tài nguyên mới” của nền kinh tế số và tập trung xây dựng chiến lược phát triển dữ liệu quốc gia nhằm phục vụ quản trị hiện đại và phát triển bền vững.

Đối với Việt Nam, yêu cầu xây dựng Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số đang đặt ra nhu cầu ngày càng lớn về dữ liệu chất lượng cao phục vụ quản lý, điều hành và ra quyết định.

Trong bối cảnh đó, Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã xác định rõ định hướng hiện đại hóa hoạt động thống kê, tăng cường khai thác dữ liệu hành chính, phát triển cơ sở dữ liệu thống kê tập trung và đẩy mạnh chuyển đổi số trong toàn bộ quy trình sản xuất thông tin thống kê.

Đây là định hướng quan trọng nhằm từng bước xây dựng hệ sinh thái dữ liệu thống kê quốc gia hiện đại, phục vụ hiệu quả hơn công tác lãnh đạo, quản lý, điều hành và hoạch định chính sách phát triển kinh tế – xã hội.

Có thể thấy, trong nền kinh tế hiện đại, dữ liệu ngày càng giữ vai trò quan trọng tương tự như hạ tầng giao thông, năng lượng hay tài chính.

Nếu trước đây các quyết định quản lý chủ yếu dựa trên kinh nghiệm hoặc các báo cáo truyền thống thì hiện nay, dữ liệu đang trở thành nền tảng để các quốc gia đưa ra quyết sách nhanh hơn, chính xác hơn và hiệu quả hơn.

Trong điều hành kinh tế vĩ mô, dữ liệu thống kê giúp đánh giá tình hình tăng trưởng, lạm phát, sản xuất, thương mại, đầu tư, lao động và nhiều lĩnh vực kinh tế – xã hội khác. Đây là cơ sở quan trọng để Chính phủ xây dựng chính sách tài khóa, tiền tệ, an sinh xã hội và các chương trình phát triển phù hợp với thực tiễn.

Đối với doanh nghiệp, dữ liệu giúp phân tích thị trường, dự báo nhu cầu tiêu dùng, tối ưu hoạt động sản xuất kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đối với người dân, dữ liệu góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ công, tăng tính minh bạch của thông tin và hỗ trợ tiếp cận các chính sách phát triển hiệu quả hơn.

Chính vì vậy, việc xây dựng và quản trị dữ liệu ngày càng trở thành một nội dung quan trọng trong chiến lược phát triển của nhiều quốc gia.

Đối với ngành Thống kê, quá trình chuyển đổi từ phương thức sản xuất thông tin truyền thống sang quản trị dữ liệu hiện đại đang đặt ra nhiều yêu cầu mới.

Theo định hướng của Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam, hoạt động thống kê sẽ từng bước mở rộng sử dụng dữ liệu hành chính, tăng cường kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước, phát triển cơ sở dữ liệu thống kê tập trung và hiện đại hóa toàn bộ quy trình xử lý, tổng hợp, phổ biến thông tin thống kê.

Đây không chỉ là yêu cầu về công nghệ mà còn là sự thay đổi về tư duy quản trị dữ liệu trong thời đại số.

Bên cạnh việc mở rộng khai thác dữ liệu, yêu cầu bảo đảm chất lượng dữ liệu cũng trở nên đặc biệt quan trọng.

Dữ liệu chỉ thực sự có giá trị khi bảo đảm tính chính xác, đầy đủ, kịp thời, đồng bộ và có khả năng kết nối, chia sẻ hiệu quả giữa các cơ quan, tổ chức.

Trong bối cảnh dữ liệu ngày càng trở thành nguồn lực chiến lược, việc bảo đảm tính trung thực, khách quan và minh bạch của thông tin thống kê cũng có ý nghĩa rất quan trọng đối với hiệu quả quản lý nhà nước và niềm tin của xã hội.

Một thách thức lớn hiện nay là việc chuẩn hóa, tích hợp và quản trị dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau.

Sự phát triển mạnh mẽ của dữ liệu số, dữ liệu hành chính, dữ liệu trực tuyến và các nguồn dữ liệu mới đang tạo ra khối lượng thông tin rất lớn, đòi hỏi phải có phương thức quản trị hiện đại và đồng bộ hơn.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, hạ tầng công nghệ, tiêu chuẩn dữ liệu và nâng cao năng lực đội ngũ làm công tác thống kê trong giai đoạn mới.

Tầm nhìn đến năm 2045, Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam hướng tới xây dựng nền thống kê hiện đại, chất lượng cao, từng bước tiếp cận trình độ các nước phát triển trên thế giới.

Trong quá trình đó, dữ liệu sẽ ngày càng giữ vai trò nền tảng đối với quản trị quốc gia và phát triển đất nước.

Khi dữ liệu trở thành tài nguyên quan trọng của nền kinh tế số, quốc gia nào khai thác hiệu quả dữ liệu, xây dựng được hệ thống thống kê hiện đại và làm chủ năng lực quản trị dữ liệu sẽ có lợi thế lớn trong cạnh tranh và phát triển bền vững.

Đối với Việt Nam, hiện đại hóa thống kê và phát triển dữ liệu quốc gia không chỉ là yêu cầu của quá trình chuyển đổi số mà còn là nền tảng quan trọng để phục vụ phát triển nhanh, bền vững và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia trong giai đoạn mới.

                                   Tổ Truyền thông và Thư viện, Văn phòng Cục Thống kê