Dữ liệu quốc gia – Lợi thế cạnh tranh mới của Việt Nam

Trong lịch sử phát triển của nhân loại, lợi thế cạnh tranh của mỗi quốc gia luôn thay đổi theo từng giai đoạn. Nếu như trước đây, tài nguyên thiên nhiên, nguồn vốn và lao động được coi là những yếu tố quyết định sức mạnh của nền kinh tế thì bước sang thế kỷ XXI, dữ liệu đang nổi lên như một nguồn lực chiến lược mới. Quốc gia nào thu thập, quản trị và khai thác dữ liệu hiệu quả hơn sẽ có nhiều cơ hội tạo ra tăng trưởng nhanh hơn, đổi mới sáng tạo mạnh mẽ hơn và nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số.

Sự chuyển dịch này không đơn thuần là thay đổi về công nghệ mà phản ánh một cách tiếp cận mới trong quản trị quốc gia. Trong nền kinh tế số, dữ liệu không còn là sản phẩm phát sinh từ các hoạt động quản lý mà đang trở thành nền tảng để xây dựng chính sách, phân bổ nguồn lực và tạo dựng những động lực phát triển mới. Chính vì vậy, nhiều quốc gia đã coi dữ liệu là một loại “hạ tầng mềm” có ý nghĩa chiến lược không kém các công trình hạ tầng truyền thống.

Giá trị của dữ liệu không nằm ở những con số mà ở khả năng tạo ra tri thức phục vụ phát triển.

Nhiều người vẫn hình dung dữ liệu chỉ là những bảng biểu, báo cáo hay các dãy số khô khan. Trên thực tế, bản thân dữ liệu chưa tạo ra giá trị nếu chưa được phân tích và chuyển hóa thành thông tin hữu ích. Chỉ khi dữ liệu giúp trả lời những câu hỏi về hiện trạng, xu hướng và nguyên nhân của các hiện tượng kinh tế – xã hội, nó mới thực sự trở thành nền tảng cho việc ra quyết định.

Một quốc gia càng hiểu rõ mình đang ở đâu, đang thay đổi như thế nào và sẽ phải đối mặt với những cơ hội hay thách thức gì thì càng có khả năng hoạch định chính sách đúng đắn và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phát triển. Vì vậy, giá trị lớn nhất của dữ liệu không phải là số lượng thông tin được lưu trữ mà là khả năng biến dữ liệu thành tri thức và tri thức thành hành động.

Năng lực cạnh tranh của một quốc gia ngày càng được quyết định bởi năng lực quản trị dựa trên dữ liệu.

Trong môi trường cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, tốc độ và chất lượng ra quyết định đã trở thành một lợi thế quan trọng. Những quốc gia sở hữu hệ thống dữ liệu đầy đủ, chính xác và được cập nhật kịp thời sẽ có điều kiện nhận diện cơ hội nhanh hơn, ứng phó linh hoạt hơn trước các biến động và phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn.

Điều đáng chú ý là lợi thế này không phụ thuộc hoàn toàn vào quy mô lãnh thổ hay mức độ giàu có về tài nguyên thiên nhiên. Thực tế cho thấy nhiều quốc gia có diện tích nhỏ nhưng vẫn duy trì năng lực cạnh tranh hàng đầu nhờ xây dựng được nền quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu và bằng chứng. Khi dữ liệu trở thành cơ sở của mọi quyết sách, chất lượng quản trị cũng được nâng lên một tầm cao mới.

Dữ liệu quốc gia đang trở thành nền tảng của chuyển đổi số và phát triển kinh tế số ở Việt Nam.

Đối với Việt Nam, việc xây dựng và phát triển các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và hệ thống dữ liệu thống kê đang mở ra những điều kiện thuận lợi để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Dữ liệu về dân cư, doanh nghiệp, đất đai, tài chính, bảo hiểm, giáo dục, y tế và thống kê kinh tế – xã hội không chỉ phục vụ công tác quản lý mà còn tạo nền tảng cho đổi mới sáng tạo, phát triển dịch vụ số và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Khi các nguồn dữ liệu được chuẩn hóa, kết nối và chia sẻ hiệu quả, chúng sẽ tạo nên một hệ sinh thái dữ liệu thống nhất, giúp các cơ quan quản lý giảm trùng lặp trong thu thập thông tin, nâng cao chất lượng phân tích và rút ngắn thời gian ban hành chính sách. Đây cũng là điều kiện quan trọng để xây dựng Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

Dữ liệu thống kê chính thức giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái dữ liệu quốc gia.

Giữa rất nhiều nguồn dữ liệu khác nhau, thống kê chính thức có vai trò đặc biệt bởi đây là nguồn thông tin đã được chuẩn hóa theo phương pháp luận thống nhất, bảo đảm tính khách quan, tin cậy và khả năng so sánh theo thời gian cũng như giữa các địa phương, các ngành và với quốc tế.

Thông qua việc tổng hợp, phân tích và công bố các chỉ tiêu kinh tế – xã hội, hệ thống thống kê chính thức không chỉ phản ánh trung thực bức tranh phát triển của đất nước mà còn cung cấp bằng chứng quan trọng để đánh giá hiệu quả chính sách, dự báo xu hướng và hỗ trợ quá trình ra quyết định ở mọi cấp.

Biến dữ liệu thành lợi thế cạnh tranh đòi hỏi không chỉ công nghệ mà còn cần một chiến lược phát triển dài hạn.

Thu thập được nhiều dữ liệu mới chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng hơn là dữ liệu phải được bảo đảm chất lượng, được chuẩn hóa, kết nối, chia sẻ an toàn và khai thác hiệu quả. Giá trị của dữ liệu không được đo bằng dung lượng lưu trữ mà bằng khả năng tạo ra những quyết định đúng đắn và những giá trị mới cho xã hội.

Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã xác định rõ định hướng hiện đại hóa hoạt động thống kê, phát triển hạ tầng dữ liệu và tăng cường khai thác dữ liệu hành chính cũng như các nguồn dữ liệu mới. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng hệ thống thông tin thống kê hiện đại, góp phần hình thành hệ sinh thái dữ liệu quốc gia phục vụ quản trị và phát triển.

Trong cuộc cạnh tranh của thế kỷ XXI, lợi thế sẽ không chỉ thuộc về những quốc gia sở hữu nhiều tài nguyên nhất mà thuộc về những quốc gia biết khai thác hiệu quả nhất nguồn lực dữ liệu của mình. Với quyết tâm đẩy mạnh chuyển đổi số và hiện đại hóa thống kê, Việt Nam đang từng bước biến dữ liệu thành động lực phát triển mới, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh, bền vững trong những thập niên tới.

                           Tổ Truyền thông và Thư viện, Văn phòng Cục Thống kê