Đồng hành và chia sẻ khó khăn trong công tác chuyển đổi số

Năm 2025, bên cạnh những thành quả đạt được trong công tác đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT), gắn với quá trình hợp nhất, bảo đảm bộ máy vận hành ổn định, thông suốt, thì Cục Công nghệ thông tin và chuyển đổi số (Cục CNTT), các đơn vị chuyên trách về CNTT tại các cục gặp không ít khó khăn. Tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025 và triển khai chương trình công tác năm 2026 do Cục CNTT tổ chức (ngày 19/12/2025), các đại biểu đã chia sẻ những khó khăn trong công tác chuyển đổi số. 

Ông Bùi Tiến Sỹ, Trưởng phòng, Phòng Quản lý dữ liệu và thống kê (Cục CNTT): “Đề nghị Vụ Tổ chức cán bộ và các đơn vị liên quan ưu tiên bố trí nguồn nhân lực chất lượng cao cho công tác chuyển đổi số và phát triển dữ liệu thống kê”

Năm 2025 đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ của Cục CNTT trong việc hiện thực hóa các chiến lược dữ liệu cốt lõi. Tuy nhiên, để tránh lãng phí nguồn lực đầu tư, việc siết chặt quản trị dữ liệu và kiện toàn nhân lực chất lượng cao đang trở thành yêu cầu cấp thiết.

Khép lại năm 2025, Cục CNTT đã hoàn thành khối lượng công việc đồ sộ, tạo nền tảng pháp lý và kỹ thuật vững chắc cho toàn ngành. Đáng chú ý, Cục đã tham mưu, trình Bộ ban hành hàng loạt văn bản quan trọng về Chiến lược Dữ liệu ngành Tài chính và Kiến trúc Cơ sở dữ liệu (CSDL) quốc gia về Tài chính…

Trong lĩnh vực dữ liệu thống kê, những điểm sáng tiêu biểu bao gồm: Vận hành Trung tâm Điều hành thông minh (IOC): Trở thành “bộ não” số giúp lãnh đạo các cấp ra quyết định dựa trên dữ liệu thời gian thực. Số hóa hệ thống báo cáo địa phương: Triển khai thành công hệ thống báo cáo phục vụ chính quyền 02 cấp. Đặc biệt, Cục CNTT đã đào tạo cho hàng nghìn cán bộ cấp xã về kỹ năng khai thác dữ liệu thu – chi ngân sách, đưa công nghệ về gần hơn với cơ sở.

Về đích sớm hệ thống báo cáo đầu tư: Chỉ trong 7 tháng, hệ thống thông tin báo cáo đầu tư phục vụ các khu công nghiệp, khu kinh tế, khu chế xuất trên toàn quốc đã hoàn thành và hợp nhất, tạo thuận lợi tối đa cho công tác quản lý đầu tư.

Song song với hạ tầng, Cục đã kịp thời rà soát, sửa đổi các cơ chế, chính sách nhằm đảm bảo tính tương thích và thực thi nghiêm túc các Nghị quyết 57, 71 và 24 của Chính phủ.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, thực tế đặt ra thách thức lớn về tính hiệu quả sau đầu tư. Hệ thống dữ liệu dù được đầu tư quy mô, nhưng nếu không được quản trị, chuẩn hóa và đưa vào khai thác thực tế, sẽ dẫn đến nguy cơ gây lãng phí ngân sách và mất đi cơ hội vàng để ứng dụng CNTT vào quản lý nhà nước.

Do đó, để siết chặt kỷ cương triển khai, đề nghị các đơn vị chủ đầu tư dự án CNTT phải thực hiện nghiêm túc Chiến lược dữ liệu và đặc biệt là Chiến lược quản trị dữ liệu. Không để xảy ra tình trạng dữ liệu “ngủ quên” trong hệ thống. Tuân thủ Kiến trúc số: Đảm bảo mọi hệ thống thông tin, CSDL được xây dựng đồng bộ, kết nối và chia sẻ dữ liệu về một đầu mối duy nhất. Việc tuân thủ nghiêm ngặt Kiến trúc dữ liệu ngành là giải pháp tiên quyết để tránh trùng lặp, lãng phí.

Để vận hành cỗ máy dữ liệu khổng lồ, yếu tố nhân lực là điều kiện đủ. Do đó, đề nghị Vụ Tổ chức cán bộ và các đơn vị liên quan ưu tiên bố trí nguồn nhân lực chất lượng cao cho công tác chuyển đổi số và phát triển dữ liệu thống kê.

Đặc biệt, để giữ chân và thu hút nhân tài, đề nghị Lãnh đạo Bộ chỉ đạo thực hiện sớm Nghị quyết 179/NQ-CP (ban hành ngày 01/7/2025). Đây là chính sách then chốt về hỗ trợ cho cán bộ chuyên trách làm công tác an ninh mạng và chuyển đổi số. Mục tiêu là hoàn thành triển khai ngay trong tháng 12/2025, tạo động lực kịp thời cho đội ngũ cán bộ trước thềm năm mới.

Ông Nguyễn Hồng Đoàn, Trưởng phòng, Phòng Quản lý ứng dụng công nghệ thông tin (Cục CNTT): “Các cơ chế, chính sách thường xuyên được cập nhật để phù hợp với thực tiễn. Điều này vô hình trung tạo áp lực lên công tác phát triển phần mềm”

Một trong những thách thức lớn nhất đối với đội ngũ triển khai CNTT chính là sự biến động liên tục của cơ chế, chính sách. Trong bối cảnh quản lý tài chính công đòi hỏi sự chặt chẽ, các quy định thường xuyên được cập nhật để phù hợp với thực tiễn. Điều này vô hình trung tạo áp lực lớn lên công tác phát triển phần mềm: Khi chính sách thay đổi, quy trình nghiệp vụ trên phần mềm phải thiết kế lại từ đầu, dẫn đến tình trạng chạy theo quy định. Điển hình cho những khó khăn này là dự án Văn phòng số của Bộ Tài chính. Với tính chất là “trục xương sống” cho mọi hoạt động hành chính, Lãnh đạo Bộ đã chỉ đạo triển khai với tinh thần quyết liệt, yêu cầu hoàn thành “nhanh và ngay”. Tuy nhiên, khi bắt tay vào thực tế, dự án đã không đáp ứng được kỳ vọng ban đầu do vấp phải những khó khăn: khả năng đáp ứng công nghệ của nhà thầu đôi khi không tương xứng với quy mô và tính cấp bách của dự án; trình độ cán bộ cũng là một nút thắt.

Bà Trần Thị Huệ, Phó Tổng giám đốc, Kho bạc Nhà nước: “Mong muốn Lãnh đạo Bộ sớm triển khai cơ chế hỗ trợ cho cán bộ chuyên trách an ninh mạng và chuyển đổi số theo quy định”

Bước vào năm 2025, khối lượng công việc đổ dồn lên vai các đơn vị CNTT ngành Tài chính là vô cùng lớn. Không chỉ dừng lại ở các nhiệm vụ chuyên môn thuần túy, ngành còn phải thực hiện cuộc cách mạng về tổ chức: Sáp nhập 3 đơn vị CNTT cấp Bộ và ngành, buộc phải thực hiện tái cấu trúc toàn diện hệ thống hạ tầng và nhân sự.

Cùng lúc đó, yêu cầu phục vụ chính quyền địa phương 02 cấp đặt ra áp lực: Vừa phải ổn định bộ máy mới, vừa phải đảm bảo thông suốt hạ tầng truyền thông, hoàn thiện hệ thống ứng dụng và cập nhật danh mục dữ liệu dùng chung toàn ngành.

Dù gánh vác khối lượng đầu việc đồ sộ theo Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị – chỉ đứng sau Bộ Công an về quy mô – nhưng Bộ Tài chính đã xuất sắc vươn lên vị trí dẫn đầu về tỷ lệ hoàn thành công việc. Việc ban hành kịp thời các chiến lược, kế hoạch định hướng đã tạo ra “kim chỉ nam” pháp lý vững chắc cho toàn ngành.

Trong bối cảnh vừa sắp xếp bộ máy theo chức năng nhiệm vụ mới (từ 01/7/2025), Kho bạc Nhà nước đã đối mặt với yêu cầu cấp bách: Xây dựng hệ thống báo cáo thu – chi và tài chính ngân sách cho các cấp chính quyền địa phương. Đặc biệt, dự án chuyển đổi từ hệ thống TABMIS sang VDBAS (Hệ thống thông tin dịch vụ kế toán Nhà nước) được xem là bước tiến chiến lược hướng tới Kho bạc số giai đoạn 2025-2028. Đây là dự án có quy mô lớn nhất từ trước đến nay mà KBNN tự thực hiện, với mục tiêu: Tự động hóa hoàn toàn quy trình kế toán nhà nước. Cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, nâng cao tính minh bạch. Kết nối thông suốt dữ liệu giữa Kho bạc – Thuế – Hải quan – Tài chính.

Khi nhận nhiệm vụ, chúng tôi rất băn khoăn vì yêu cầu về dữ liệu ‘Đúng – Đủ – Sạch – Sống’ rất cao, trong khi thời gian quá ngắn. Tuy nhiên, sự vào cuộc sát sao, cầm tay chỉ việc từ Cục CNTT, Cục Đấu thầu và Cục Kế hoạch tài chính đã giúp chúng tôi tháo gỡ mọi nút thắt, từ khâu xây dựng báo cáo tiền khả thi đến xây dựng bài toán nghiệp vụ.

Bên cạnh những cam kết tuân thủ nghiêm túc kiến trúc số của Bộ, Kho bạc Nhà nước cũng đặt ra những kỳ vọng cụ thể cho giai đoạn tiếp theo để duy trì đà tăng trưởng: Về công nghệ, đề nghị Cục CNTT tiếp tục đồng hành sâu sát trong việc xây dựng Cơ sở dữ liệu Kho bạc và triển khai dự án VDBAS hiệu quả trên toàn quốc. Về nhân lực, đề nghị Cục CNTT tăng cường các khóa đào tạo chuyên sâu cho đội ngũ cán bộ CNTT để bắt kịp tốc độ thay đổi công nghệ. Về chế độ đãi ngộ, mong muốn Lãnh đạo Bộ sớm triển khai cơ chế hỗ trợ cho cán bộ chuyên trách an ninh mạng và chuyển đổi số theo quy định. Đây là nguồn động viên thiết thực giúp đội ngũ yên tâm công tác trong bối cảnh áp lực công việc ngày càng gia tăng.

Ông Lê Đức Thành, Trưởng ban, Ban Công nghệ thông tin và Thống kê hải quan (Cục Hải quan): “Cần có cơ chế đặc thù để tuyển dụng các chuyên gia giỏi về: an ninh mạng, phát triển phần mềm và hạ tầng…”

Năm 2025 ghi dấu ấn đậm nét của Cục Hải quan với những nỗ lực trong việc ổn định hệ thống sau tái cấu trúc bộ máy, đồng thời đặt ra những bài toán chiến lược phục vụ quản lý nhà nước trong lĩnh vực hải quan cho giai đoạn mới.

Ngày 15/3/2025 đã trở thành một dấu mốc đặc biệt khi ngành Hải quan thực hiện đợt sắp xếp tổ chức bộ máy lớn nhất từ trước đến nay: Chuyển đổi từ 35 Cục Hải quan xuống còn 25 Chi cục Hải quan khu vực. Thử thách lớn nhất đối với đội ngũ CNTT là làm sao để hoạt động xuất nhập khẩu của hàng nghìn doanh nghiệp không bị đình trệ. Với tinh thần “doanh nghiệp không thể chờ Hải quan sắp xếp bộ máy”, một chiến dịch xuyên đêm đã được triển khai. Chỉ trong vỏn vẹn 7 giờ đồng hồ (từ 22h ngày 14/3 đến 5h sáng ngày 15/3), đội ngũ kỹ thuật đã: Cấu hình lại toàn bộ 600 điểm nút hạ tầng mạng trên toàn quốc. Tái thiết lập hệ thống thu thuế xuất nhập khẩu để tương thích với bộ máy mới. Đảm bảo hệ thống thông suốt ngay khi bắt đầu giờ làm việc sáng ngày 15/3.

Thành công này có sự đồng hành sát sao từ Cục CNTT, giúp ngành Hải quan vượt qua áp lực kép: vừa thay đổi bộ máy, vừa phục vụ chính quyền địa phương hai cấp (từ 01/7/2025).

Năm 2025 cũng là năm tình hình an ninh mạng diễn biến phức tạp với nhiều cuộc tấn công nhắm vào hạ tầng hải quan. Tuy nhiên, hệ thống CNTT của Cục Hải quan vẫn đứng vững. Kết quả này đến từ sự hỗ trợ kịp thời của Cục CNTT trong việc hoàn thiện cơ chế chính sách an ninh mạng và cử chuyên gia trực tiếp ứng cứu, giám sát 24/7.

Hướng tới năm 2026 với 02 dự án trọng điểm quốc gia, Cục Hải quan đã đề xuất những kiến nghị mang tính đột phá nhằm tối ưu hóa nguồn lực cho toàn ngành Tài chính: Xây dựng nền tảng AI dùng chung, trước xu hướng ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý rủi ro và giám sát hải quan, Cục Hải quan kiến nghị Bộ Tài chính cần có định hướng ứng dụng AI chung toàn ngành. Việc đầu tư hạ tầng AI vô cùng tốn kém và phức tạp; do đó, việc xây dựng một “Nền tảng AI dùng chung” sẽ giúp: giảm thiểu rủi ro đầu tư dàn trải, riêng lẻ tại các đơn vị; tối ưu hóa chi phí hạ tầng và quản lý dữ liệu tập trung; tạo cơ sở thống nhất để các đơn vị cấp dưới triển khai nghiệp vụ và chuẩn bị nhân sự.

Sau tinh giản biên chế, lực lượng cán bộ CNTT đang đối mặt với áp lực công việc ngày càng tăng. Cục Hải quan kiến nghị Bộ cần có cơ chế đặc thù để tuyển dụng các chuyên gia giỏi về: an ninh mạng, phát triển phần mềm và hạ tầng…

Thay đổi tư duy về “Thuê ngoài dịch vụ” (Outsourcing): Thực tế triển khai cho thấy, dù Chính phủ khuyến khích thuê ngoài để tối ưu chi phí, nhưng thực trạng “đối tác rời đi sau khi hết hợp đồng” đang để lại khoảng trống lớn về hỗ trợ kỹ thuật và vận hành. Điều này đòi hỏi ngành cần có chiến lược làm chủ công nghệ lõi thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các đơn vị dịch vụ bên ngoài.

Ông Phạm Quang Toàn, Trưởng ban, Ban Công nghệ, chuyển đổi số và tự động hóa (Cục Thuế): “Bộ Tài chính sớm xây dựng một nền tảng AI dùng chung toàn ngành”

Trong năm 2025, hệ thống hóa đơn điện tử (HĐĐT) của Cục Thuế đã trở thành “trái tim” của các giao dịch dân sự và kinh doanh. Với lưu lượng cực lớn từ 30 – 50 triệu hóa đơn/ngày, áp lực duy trì hệ thống là vô cùng khủng khiếp. Chỉ cần một sự cố ngừng hoạt động từ 5 – 10 phút, toàn bộ chuỗi cung ứng và giao dịch của nền kinh tế sẽ bị đình trệ. Để đảm bảo điều này không xảy ra, đội ngũ CNTT đã phải làm việc với cường độ cao: Nâng cấp thần tốc, trong năm 2025, Cục Thuế đã nâng cấp 160 phiên bản phần mềm (trung bình cập nhật 2-3 lần/tuần). Mọi hoạt động cập nhật hệ thống HĐĐT đều diễn ra từ 0h đến 1h sáng, và các phần mềm khác từ 0h đến 4h sáng để tránh gây xáo trộn cho người dân và doanh nghiệp.

Nghị quyết 178 về tinh giản biên chế đã khiến lực lượng CNTT vốn đã mỏng nay càng thêm thiếu hụt. Ngành Thuế đang đứng trước một nghịch lý nhân sự: Các cán bộ kỳ cựu, am hiểu hệ thống phức tạp đang dần nghỉ theo chế độ. Trong khi đó, các chuyên gia chất lượng cao bên ngoài rất khó thu hút bởi mức lương công vụ thiếu cạnh tranh so với khối tư nhân. Khoảng trống kế cận, nhân lực mới tuyển dụng hiện chỉ dừng lại ở mức độ vận hành, chưa đủ tư duy kiến trúc để đưa ra các giải pháp kỹ thuật phức tạp cho một hệ thống dữ liệu lớn (Big Data). Nếu không có chế độ đãi ngộ thỏa đáng và chiến lược đào tạo bài bản, những cán bộ chủ chốt – những người đang chịu áp lực công việc gấp nhiều lần so với bên ngoài – sẽ rất dễ dao động.

Một vấn đề nan giải hiện nay là sự chênh lệch giữa tốc độ thay đổi văn bản pháp luật và thời gian triển khai kỹ thuật. Việc ứng dụng CNTT không khác gì xây một ngôi nhà: phải qua khảo sát, thiết kế, thi công, kiểm thử rồi mới đưa vào sử dụng. Thông thường, một dự án từ khâu phân tích nghiệp vụ đến khi thí điểm phải mất 3 – 6 tháng.

Do đó, Cục Thuế kiến nghị: Cần có khoảng cách thời gian từ khi ban hành văn bản quy phạm pháp luật đến khi chính thức có hiệu lực thi hành để hệ thống CNTT kịp thích ứng. Để chuẩn bị cho năm 2026, Cục Thuế cần sự phối hợp chặt chẽ từ Cục CNTT trong việc rà soát, phê duyệt các dự án thiết kế kiến trúc hệ thống, tạo tiền đề cho công cuộc chuyển đổi số giai đoạn mới.

Hiện nay, AI đã bắt đầu len lỏi vào nghiệp vụ thuế như: phân loại hóa đơn, quản lý chuỗi hoàn thuế, hay tính năng tra cứu nợ thuế, cấm xuất cảnh trên eTax Mobile. Tuy nhiên, các ứng dụng này vẫn đang dựa trên nền tảng nước ngoài, tiềm ẩn rủi ro về bảo mật thông tin quốc gia. Do đó, Cục Thuế đề xuất Bộ Tài chính sớm xây dựng một nền tảng AI dùng chung toàn ngành. Việc sở hữu một hạ tầng AI tập trung không chỉ giúp bảo mật dữ liệu tuyệt đối mà còn tối ưu hóa chi phí đầu tư, tránh việc mỗi đơn vị tự làm riêng lẻ, gây lãng phí ngân sách.

Ông Võ Anh Trung, Trưởng ban, Ban Công nghệ và Chuyển đổi số (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước): “Để các dự án CNTT về đích đúng hạn và đạt chất lượng cao nhất, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đề nghị Bộ Tài chính sớm giao dự toán ngân sách ngay từ đầu năm”

Năm 2025 đánh dấu một cột mốc quan trọng đối với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) khi nhận được sự phối hợp chặt chẽ từ Cục CNTT trong việc phê duyệt quyết định chủ trương đầu tư Hệ thống tổng thể CNTT quản lý và giám sát. Thực trạng hiện nay cho thấy hạ tầng CNTT của Ủy ban vẫn còn tình trạng phân tán, các ứng dụng hoạt động đơn lẻ và chưa có một hệ thống lõi tập trung để phục vụ đắc lực cho công tác giám sát thị trường. Việc đầu tư hệ thống tổng thể sẽ giúp: Xóa bỏ các “ốc đảo” thông tin, tạo ra cái nhìn toàn diện về hoạt động của các chủ thể trên thị trường. Ứng dụng công nghệ để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư. Trong bối cảnh đội ngũ cán bộ CNTT còn mỏng, việc quản trị tập trung sẽ giúp giảm bớt gánh nặng vận hành thủ công cho cán bộ.

UBCKNN đánh giá cao các chương trình đào tạo và việc triển khai phần mềm dùng chung của Bộ, giúp đơn vị có điều kiện tập trung nguồn lực hơn. Tuy nhiên, một “điểm nghẽn” lớn hiện nay là chế độ đãi ngộ để giữ chân nhân tài. UBCKNN kiến nghị Vụ Tổ chức cán bộ sớm có hướng dẫn cụ thể về danh mục vị trí việc làm CNTT. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để đơn vị áp dụng các mức trợ cấp dành cho chuyên trách an ninh mạng và chuyển đổi số theo quy định của Chính phủ. Việc sớm thực hiện các chính sách này sẽ là nguồn động viên kịp thời, giúp cán bộ an tâm công tác trong môi trường đầy áp lực và rủi ro.

Một thách thức mới phát sinh trong năm 2025 là sự ra đời của Thông tư số 05/2025 của Bộ Nội vụ về lưu trữ và lưu trữ số. Các quy định mới đòi hỏi hệ thống phần mềm lưu trữ cũ phải được nâng cấp, cập nhật toàn diện để đáp ứng các tiêu chuẩn về tính pháp lý và độ bền vững của dữ liệu số.

UBCKNN mong muốn Bộ Tài chính và Cục CNTT sớm hoàn thiện, ban hành phần mềm lưu trữ dùng chung thế hệ mới. Việc triển khai thống nhất từ cấp Bộ sẽ giúp các đơn vị thành viên như UBCKNN đảm bảo tính đồng bộ, tránh việc đầu tư chồng chéo và không tương thích với các quy định mới của Nhà nước.

Để các dự án CNTT về đích đúng hạn và đạt chất lượng cao nhất, UBCKNN đề nghị Bộ Tài chính sớm giao dự toán ngân sách ngay từ đầu năm. Việc này giúp đơn vị chủ động trong khâu đấu thầu và triển khai, tránh tình trạng dồn việc vào cuối năm.

Bài và ảnh: Kim Liên (ghi chép)

Nguồn: https://www.mof.gov.vn/