Vượt ngưỡng 1.000 tỷ USD: Dấu mốc lịch sử của thương mại quốc tế Việt Nam

Trong tháng Mười năm 2026, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa sơ bộ đạt 122,03 tỷ USD, tăng 3,7% so với tháng trước và tăng 47,4% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, cán cân thương mại hàng hóa tháng Mười xuất siêu 7,31 tỷ USD, sau khi xuất siêu 1,30 tỷ USD trong tháng Chín, đây là tháng thứ hai liên tiếp ghi nhận xuất siêu trong năm 2026.

Tính chung mười tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa sơ bộ đạt 1010,55 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm trước. Đây là lần đầu tiên tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam vượt mốc 1.000 tỷ USD, đạt mức cao nhất từ trước đến nay, cho thấy quy mô hoạt động thương mại quốc tế tiếp tục được mở rộng mạnh mẽ. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu tăng 27,5%; kim ngạch nhập khẩu tăng 37,4%^[1]. Do nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu, cán cân thương mại hàng hóa mười tháng năm 2026 nhập siêu 12,07 tỷ USD.

Hình 1. Xuất, nhập khẩu hàng hóa mười tháng năm 2026

Tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa đạt 1.000 tỷ USD cho thấy Việt Nam đã trở thành một nền kinh tế có độ mở lớn, gắn kết sâu rộng với mạng lưới sản xuất và tiêu thụ toàn cầu. Tuy nhiên, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu là tổng giá trị hàng hóa đi ra và đi vào biên giới, không đồng nghĩa với giá trị gia tăng được tạo ra trong nước, nhất là khi sản xuất và xuất khẩu còn phụ thuộc đáng kể vào nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu. Vì vậy, cùng với mở rộng quy mô, yêu cầu quan trọng là nâng cao năng lực sản xuất trong nước, tăng tỷ lệ nội địa hóa và hàm lượng giá trị gia tăng do doanh nghiệp Việt Nam tạo ra.

Hành trình từ 100 tỷ USD đến 1.000 tỷ USD

Kể từ khi gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), thương mại hàng hóa Việt Nam liên tục mở rộng với các cột mốc được chinh phục trong thời gian ngắn hơn. Năm 2007, tổng kim ngạch xuất, nhâp khẩu lần đầu vượt 100 tỷ USD; năm 2011 vượt 200 tỷ USD; năm 2015 vượt 300 tỷ USD; năm 2017 vượt 400 tỷ USD; năm 2019 vượt 500 tỷ USD; năm 2021 vượt 600 tỷ USD; năm 2022 vượt 700 tỷ USD. Năm 2025, Việt Nam lần lượt vượt 800 tỷ USD và 900 tỷ USD; đến hết tháng 10/2026, tổng trị giá xuất, nhập khẩu chính thức vượt mốc 1.000 tỷ USD.

Hình 2. Tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu từ 100 tỷ USD đến 1.000 tỷ USD

Như vậy, Việt Nam cần 12 năm (2007-2019) để tăng tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu từ 100 tỷ USD năm 2007 lên 500 tỷ USD năm 2019; nhưng sau đó chỉ mất 7 năm (2019-2026) để tăng từ 500 tỷ USD lên 1.000 tỷ USD. Quá trình tăng tốc này gắn với mở rộng năng lực sản xuất, thu hút đầu tư, phát triển các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và khai thác hiệu quả hơn các hiệp định thương mại tự do. Năm 2023, thương mại chịu tác động tiêu cực từ sự  suy giảm của tổng cầu thế giới; năm 2024 phục hồi nhưng chưa chạm 800 tỷ USD; đến năm 2025, đà tăng được củng cố và đưa tổng kim ngạch vượt cả mốc 800 tỷ và 900 tỷ USD, tạo tiền đề để chinh phục mốc 1.000 tỷ USD trong năm 2026.

Xuất khẩu: Công nghiệp chế biến giữ vai trò áp đảo

Mười tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa sơ bộ đạt 499,24 tỷ USD. Khu vực kinh tế trong nước đạt 93,93 tỷ USD, tăng 8,2%, chiếm 18,8% tổng kim ngạch xuất khẩu; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (kể cả dầu thô) đạt 405,31 tỷ USD, tăng 33,0%, chiếm 81,2%. Cơ cấu này cho thấy tăng trưởng xuất khẩu hiện vẫn dựa rất lớn vào khu vực FDI. Đây vừa là động lực quan trọng về vốn, công nghệ, thị trường và đơn hàng, vừa đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực cung ứng và mức độ tham gia của doanh nghiệp trong nước.

Hình 3. Cơ cấu nhóm hàng xuất khẩu mười tháng năm 2026

Trong mười tháng, có 37 mặt hàng xuất khẩu đạt trên 1 tỷ USD, chiếm 94,9% tổng kim ngạch; trong đó có 8 mặt hàng đạt trên 10 tỷ USD, chiếm 73,4%. Dẫn đầu là điện tử, máy tính và linh kiện với 149,41 tỷ USD, tăng 71,0%; tiếp đến là máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khác đạt 63,27 tỷ USD, tăng 30,4%; điện thoại và linh kiện đạt 57,61 tỷ USD, tăng 18,4%. Riêng ba nhóm này đạt 270,29 tỷ USD, tương đương hơn 54% kim ngạch xuất khẩu.

Các nhóm hàng xuất khẩu lớn khác tiếp tục đóng góp đáng kể: Dệt may đạt 33,74 tỷ USD, tăng 2,2%; giày dép đạt 20,24 tỷ USD, tăng 1,8%; phương tiện vận tải và phụ tùng đạt 16,94 tỷ USD, tăng 17,1%; gỗ và sản phẩm gỗ đạt 15,01 tỷ USD, tăng 6,8%; thủy sản đạt 10,36 tỷ USD, tăng 10,9%. Bên cạnh đó, rau quả đạt 8,29 tỷ USD, tăng 17,3%; cà phê đạt 7,08 tỷ USD; hạt điều đạt 4,33 tỷ USD; gạo đạt 3,34 tỷ USD.

Xét theo nhóm hàng, công nghiệp chế biến đạt 452,74 tỷ USD, chiếm 90,7% tổng kim ngạch xuất khẩu; nông sản, lâm sản đạt 33,48 tỷ USD, chiếm 6,7%; thủy sản đạt 10,36 tỷ USD, chiếm 2,1%; nhiên liệu và khoáng sản đạt 2,66 tỷ USD, chiếm 0,5%. Cơ cấu này phản ánh xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam ngày càng chuyển dịch rõ rệt theo hướng gia tăng tỷ trọng hàng công nghiệp chế biến, chế tạo. Trong đó, điện tử, máy tính tăng trưởng nổi bật nhờ mở rộng năng lực sản xuất và khả năng đáp ứng nhu cầu quốc tế đối với thiết bị điện tử, linh kiện và hạ tầng số. Xuất khẩu các mặt hàng máy móc, phương tiện vận tải cho thấy năng lực sản xuất công nghiệp đang mở rộng.

Trong khi đó, dệt may và da giày duy trì quy mô lớn nhưng tăng trưởng chậm, phản ánh sức ép cạnh tranh, chi phí đầu vào và yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc, lao động và trách nhiệm bảo vệ môi trường. Nông sản, thủy sản và gỗ tiếp tục là nhóm hàng quan trọng giúp đa dạng hóa thị trường, tạo việc làm và phát huy lợi thế về điều kiện tự nhiên, nguyên liệu, khí hậu, vùng sản xuất của Việt Nam ra thế giới. Để nâng cao giá trị và sức cạnh tranh, cần tập trung đẩy mạnh chế biến sâu, nâng cao tiêu chuẩn chất lượng, xây dựng thương hiệu và phát triển vùng nguyên liệu bền vững.

Nhập khẩu: Nguồn lực đầu vào cho sản xuất, đồng thời bộc lộ độ phụ thuộc

Nhập khẩu mười tháng năm 2026 sơ bộ đạt 511,31 tỷ USD, tăng 37,4% so với cùng kỳ năm trước. Khu vực trong nước nhập khẩu 131,76 tỷ USD, tăng 23,0%; khu vực FDI đạt 379,55 tỷ USD, tăng 43,2%. Có 47 mặt hàng nhập khẩu đạt trên 1 tỷ USD, chiếm 95,0% tổng kim ngạch; trong đó 8 mặt hàng đạt trên 10 tỷ USD, chiếm 67,3%.

Điện tử, máy tính và linh kiện là mặt hàng nhập khẩu lớn nhất, đạt 215,25 tỷ USD, tăng 74,4%; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng đạt 60,06 tỷ USD, tăng 21,1%. Các mặt hàng nhập khẩu lớn khác gồm vải 12,87 tỷ USD; kim loại thường khác 12,57 tỷ USD; chất dẻo 11,55 tỷ USD; ô tô 11,19 tỷ USD; xăng dầu 10,24 tỷ USD và sản phẩm chất dẻo 10,20 tỷ USD.

Hình 4. Cơ cấu nhóm hàng nhập khẩu mười tháng năm 2026

Tư liệu sản xuất đạt 481,03 tỷ USD, chiếm 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu. Trong đó, máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng chiếm 58,5%; nguyên, nhiên, vật liệu chiếm 35,6%. Vật phẩm tiêu dùng chỉ đạt 30,28 tỷ USD, chiếm 5,9%. Cơ cấu này cho thấy phần lớn hàng hóa được nhập khẩu phục vụ đầu tư, sản xuất và xuất khẩu. Vì vậy, không nên nhìn nhập siêu đơn thuần như dấu hiệu tiêu cực của hoạt động thương mại quốc tế. Tuy nhiên, quy mô nhập khẩu linh kiện điện tử, vải, chất dẻo, kim loại và nhiên liệu cũng cho thấy nhiều ngành sản xuất còn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung bên ngoài.

Đáng chú ý, riêng kim ngạch xuất khẩu của nhóm điện tử, máy tính và linh kiện đạt 149,41 tỷ USD nhưng nhập khẩu lên tới 215,25 tỷ USD, tạo mức nhập siêu 65,84 tỷ USD. Điều này phản ánh vị trí của Việt Nam trong khâu sản xuất, lắp ráp và xuất khẩu, đồng thời cho thấy dư địa phát triển công nghiệp hỗ trợ, linh kiện, vật liệu và công nghệ lõi còn rất lớn. Mục tiêu dài hạn không chỉ là gia tăng kim ngạch xuất khẩu mà quan trọng hơn là nâng cao tỷ lệ giá trị nội địa trong mỗi sản phẩm xuất khẩu.

Thị trường, cán cân thương mại và định hướng phát triển

Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với 159,40 tỷ USD; Trung Quốc là thị trường nhập khẩu lớn nhất với 212,46 tỷ USD. Trong mười tháng năm 2026, Việt Nam xuất siêu sang Hoa Kỳ 140,10 tỷ USD, tăng 26,2% so với cùng kỳ năm trước; xuất siêu sang EU 40,84 tỷ USD, tăng 26,8%; xuất siêu sang Nhật Bản 3,42 tỷ USD, tăng 110,4%. Ở chiều ngược lại, nhập siêu từ Trung Quốc là 134,94 tỷ USD, tăng 43,2%; từ Hàn Quốc 48,63 tỷ USD, tăng 91,1%; từ ASEAN 16,93 tỷ USD, tăng 46,0%.

Cán cân thương mại mười tháng nhập siêu 12,07 tỷ USD[2], đảo chiềuvới mức xuất siêu 19,49 tỷ USD cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, riêng tháng Mười xuất siêu 7,31 tỷ USD, cho thấy diễn biến cán cân có thể thay đổi theo tiến độ giao hàng và nhập khẩu nguyên liệu, thiết bị. Xét theo khu vực doanh nghiệp, khu vực trong nước nhập siêu 37,83 tỷ USD, trong khi khu vực FDI xuất siêu 25,76 tỷ USD. Chênh lệch này một lần nữa đặt ra yêu cầu củng cố năng lực doanh nghiệp nội địa, kết nối với chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI và tăng khả năng cung ứng đầu vào trong nước.

Để chuyển thành tích về quy mô thành sức mạnh thương mại bền vững, cần tập trung vào một số định hướng như sau:

Một là, phát triển công nghiệp hỗ trợ, nhất là linh kiện điện tử, vật liệu, cơ khí chính xác, dệt nhuộm và phụ liệu; qua đó giảm phụ thuộc vào nguồn cung nhập khẩu, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng trong nước.

Hai là, nâng cao năng lực và mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu, từ gia công sang thiết kế, nghiên cứu, chế tạo, thương hiệu và dịch vụ sau bán hàng.

Ba là, đa dạng hóa thị trường và đối tác thương mại, khai thác hiệu quả các FTA, đồng thời quản trị rủi ro phòng vệ thương mại và biến động chính sách ở các thị trường lớn.

Bốn là, đầu tư logistics, hạ tầng cửa khẩu, cảng biển, kho lạnh và số hóa thủ tục, đẩy mạnh số hóa thủ tục xuất, nhập khẩu, giảm chi phí và thời gian lưu thông hàng hóa.

Năm là, đáp ứng tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc, phát thải và trách nhiệm xã hội.

Tóm lại, mốc 1.000 tỷ USD là kết quả của nhiều năm thực hiện chính sách hội nhập quốc tế, thu hút đầu tư, đổi mới sản xuất và nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp. Tuy nhiên, thước đo của giai đoạn tiếp theo phải là chất lượng tăng trưởng của thương mại quốc tế: Doanh nghiệp trong nước cần đóng góp nhiều hơn, sản phẩm có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn, chuỗi cung ứng tự chủ hơn, thị trường đa dạng hơn và tăng trưởng thân thiện hơn, gắn với bảo vệ môi trường. Từ 1.000 tỷ USD, mục tiêu không chỉ là tiến tới những con số lớn hơn, mà là xây dựng một nền ngoại thương có năng lực cạnh tranh, sức chống chịu, tự chủ và đóng góp ngày càng lớn vào sự thịnh vượng bền vững của đất nước.

[1] Tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa mười tháng năm 2025 đạt 763,72 tỷ USD, tăng 17,5% so với cùng kỳ năm trước, trong đó xuất khẩu đạt 391,61 tỷ USD, tăng 16,4%; nhập khẩu đạt 372,11 tỷ USD, tăng 18,8%.

[2] Một số mặt hàng nhập siêu cao: Điện tử, máy tính và linh kiện 65,84 tỷ USD; xăng dầu 9,06 tỷ USD; chất dẻo 8,78 tỷ USD; than các loại 7,51 tỷ USD; dầu thô 7,26 tỷ USD; sản phẩm hóa chất 5,02 tỷ USD; hóa chất 4,83 tỷ USD.